Türkiye, Karadeniz'de sivil ve ticari gemilere yönelik saldırıların durdurulması için Rusya ve Ukrayna'ya bir anlaşma taslağı gönderdi. AFP'ye konuşan bir Türk diplomata göre Ankara, iki tarafa deniz ulaşımının güvenliğini sağlayacak bir mekanizma kurulmasını öngören bir mutabakat muhtırası taslağı iletti. Teklif, son aylarda Karadeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıların keskin biçimde artmasının ve çok sayıda Türk gemisinin vurulmasının ardından geldi. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan daha önce bu saldırılar için "moratoryum" çağrısı yapmıştı.
Türkiye Rusya ve Ukrayna'ya ne teklif etti?
Taslağın özü, tarafların sivil gemileri hedef almayacağını taahhüt ettiği ve deniz ticaretinin güvenliğini denetleyecek ortak bir mekanizma. Ankara ayrıca 2022 tahıl koridoru modelinin canlandırılmasını ve gemiler için Karadeniz'in doğu ve güney kıyılarını izleyen, Gürcistan dahil komşu ülkelerin kara sularından geçen alternatif bir rota önerdi. Temmuz 2022'de İstanbul'da imzalanan tahıl anlaşması üç Ukrayna limanını yeniden açmış, bir yıl içinde 32,8 milyon ton tahıl bu koridordan geçmişti; Rusya bir yıl sonra anlaşmadan çekilmiş, Ukrayna ise Romanya ve Bulgaristan kara sularından geçen kendi rotasını kurmuştu.
Karadeniz'de kaç gemi vuruldu?
Rakamlar teklifin neden şimdi geldiğini anlatıyor: yalnızca ağustosta yaklaşık 90 gemi saldırıya uğradı; 27 Ağustos'a kadarki iki ayda en az 22 Türk sahipli gemi hasar gördü, o tarihten sonra biri bu hafta olmak üzere dört gemi daha vuruldu. Şubat 2022'den bu yana Karadeniz'de 226 sivil ve ticari gemi saldırıya uğradı; bunların 163'ü, yani yüzde 70'i 2026'nın ilk sekiz ayında gerçekleşti. Saldırılarda en az üç Türk vatandaşı hayatını kaybetti, çok sayıda denizci yaralandı. 21 Ağustos'ta Ukrayna'nın Reni Limanı yakınında Türk kuru yük gemisi Necibe vuruldu; imdat çağrısına giden Türk bayraklı Ro-Ro gemisi Ural da saldırıya uğradı. Konteyner gemisi Lider Bordo Mavi ve ona eşlik eden Lider Kocatepe de hedef alınan gemiler arasında. Moskova da Kiev de Türk gemilerine yönelik saldırıların "kasıtlı olmadığını" söyledi.
| Dönem | Saldırıya uğrayan gemi |
|---|---|
| Şubat 2022'den bu yana | 226 sivil/ticari gemi |
| 2026'nın ilk 8 ayı | 163 gemi (toplamın yüzde 70'i) |
| Ağustos 2026 | Yaklaşık 90 gemi |
| Son iki ay (27 Ağustos'a kadar) | En az 22 Türk sahipli gemi |
| Türk can kaybı | En az 3 |
Moskova ve Kiev ne dedi?
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov teklifin "gerçekçi olmadığını" ve uygulanmasının "imkânsız" olduğunu söyledi. Ukrayna Dışişleri Bakanı Andriy Sıbiha ise kapıyı tamamen kapatmadı: Karadeniz'de saldırıların durdurulmasına ilişkin bir anlaşmanın, Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile ABD Başkanı Donald Trump'ın BM Genel Kurulu'ndaki görüşmesinden çıkabileceğini, Ukrayna'nın "başka ülkelerden de teklifler" aldığını ve enerji altyapısı ile Karadeniz için "eş zamanlı ateşkesleri" değerlendirebileceğini belirtti.
Türkiye için neden güvenlik meselesi?
Karadeniz, Türkiye'nin tahıl, gübre ve akaryakıt ticaretinin ana damarı; İstanbul ve Çanakkale boğazlarından geçen her geminin sigortası saldırılarla birlikte pahalanıyor. Savaş, denize ve ekonomik altyapıya yayıldıkça Türk armatörlerin gemileri hedef hâline geliyor. Uzmanlara göre mesele Ankara için artık ticari değil güvenlik meselesi: "Sivil deniz ticareti savaşın hedefi olamaz." Türkiye'nin 2022'de tahıl koridorunu arabuluculukla kurdurmuş olması, yeni teklifin de aynı masada, İstanbul'da sonuçlanabileceğini düşündürüyor; ancak Lavrov'un ilk tepkisi masanın kolay kurulmayacağını gösteriyor.
