ABD'de bir hangarda bekletilen Türk F-35'lerini gösterdiği öne sürülen yeni bir fotoğraf sosyal medyada dolaşıma girdi. Kare, Türkiye adına üretilmiş Lockheed Martin F-35 Lightning II savaş uçaklarının yıllardır “derin uyku” denen koruma düzeniyle saklandığını anlatıyor. Fotoğraf, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun Atina ziyaretinde verdiği röportajla aynı günlerde yeniden konuşulmaya başladı. Çekimin yeri ve tarihi resmen doğrulanmış değil; uçakların Arizona'daki Luke Hava Kuvvetleri Üssü'nde tutulduğu tahmin ediliyor.
Türk F-35'leri ABD'de hangarda nerede, kaç uçak bekliyor?
Basına yansıyan bilgilere göre Türkiye için üretilen altı adet F-35A ABD'deki bir depoda duruyor ve bakımları düzenli olarak yapılıyor. Hangar fotoğrafı akıllara Luke Hava Üssü'nü getiriyor: Arizona'da, Glendale yakınlarındaki bu üste Türk pilotlar 2019'a kadar F-35 eğitimi almıştı. Üssün adı tahmin düzeyinde kalıyor, resmî bir teyit yok.
Lockheed Martin F-35 Lightning II ailesinin A sürümü, pistten klasik kalkış ve iniş yapan model. Beşinci nesil, düşük görünürlüklü, tek motorlu ve tek pilotlu bir savaş uçağı. Türkiye'nin ilk F-35A'sı için teslim töreni 21 Haziran 2018'de Fort Worth'taki Lockheed Martin tesisinde yapıldı. O günden bu yana uçaklar Türkiye'ye gelmedi, ABD topraklarında kaldı.
Rubio Atina'da ne dedi, ABD'den gelen sinyal ne anlama geliyor?
Aktarılanlara göre Rubio, Başkan Donald Trump'ın Lockheed Martin F-35 Lightning II'leri Türkiye'ye vermek istediğini söyledi ve Ankara'nın ödemesini yaptığı iki uçağı özellikle andı. Kapıyı tam aralamadı yine de: teslimatın önünde ABD Kongresi'nin çıkardığı yasalar ve Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası'ndaki şartlar duruyor. Bu engelin kökünde Türkiye'nin Rusya'dan aldığı S-400 hava savunma sistemi var. Rubio, sorunun çözülebileceğini ve masada çeşitli seçenekler bulunduğunu belirtti. Aynı röportajda Türkiye ile Yunanistan arasında bir kriz yaşanmasını düşünemediğini de söylediği aktarıldı.
Rubio'nun haziranda Kongre'de farklı bir ton tuttuğu hatırlanıyor; o tarihte S-400'ler Türkiye'de durdukça yasaların uçak alımını engellediğini söylemişti. Yani sinyal olumlu ama karar yok: ortada ne bir tarih var, ne bir imza.
Lockheed Martin F-35 Lightning II Türkiye'ye neden teslim edilmedi?
Sebep S-400. Türkiye Rus yapımı sistemi 2019'da teslim alınca ABD, Temmuz 2019'da Türkiye'yi F-35 programından çıkardı; Türk firmalar da programın tedarik zincirinden düştü. Ankara'nın uçaklar için daha önce ödeme yaptığı biliniyor, ancak ABD yasaları S-400 meselesi çözülmeden teslimata izin vermiyor.
Son aylarda çözüm arayışı hızlandı. Trump'ın temmuzda Ankara'daki NATO Zirvesi sırasında Türkiye'nin programa dönmesine sıcak baktığı aktarılmıştı. Bazı yayın organlarının haberlerine göre Ankara, S-400'lerin üçüncü bir ülkeye devri için görüşme yürütüyor; bu görüşmelerin henüz anlaşmaya dönüşmediği de yazıldı.
F-35'ler Türkiye'ye ne zaman gelecek, hangardan çıkınca hemen uçabilir mi?
Kesin bir tarih yok; ne Washington takvim verdi ne Ankara. Asıl iş, serbest bırakma kararından sonra başlıyor. Bir uzmanın değerlendirmesine göre koruyucu sıvılarla bekletilen bu savaş uçaklarını hangardan çıkarıp hemen uçurmak mümkün değil, önce kapsamlı bir bakım ve onarım süreci gerekiyor. Hangardaki Lockheed Martin F-35 Lightning II'lerin Türk bayrağıyla ilk uçuşu bu yüzden karar gününden aylar sonrasına kalabilir.
Bu gelişme Türk Hava Kuvvetleri için ne anlama geliyor?
Uçaklar teslim edilirse Hava Kuvvetleri'nin envanterine ilk kez beşinci nesil bir savaş uçağı girer. Türkiye, 2021'de 40 adet F-16 Viper siparişi verdi; yerli beşinci nesil savaş uçağı KAAN'ın geliştirilmesi de sürüyor. ABD'deki hangardan çıkacak bir Lockheed Martin F-35 Lightning II bu tablonun yanına eklenecek yeni bir kalem olur, ama önce Washington'daki yasal kilidin açılması gerekiyor.
