TÜİK, eylül ayı enflasyonunu 5 Ekim Pazartesi sabahı saat 10.00'da duyurdu: tüketici fiyatları ayda yüzde 1,84, yılda yüzde 29,73 arttı. Ekonomistlerin ortalama beklentisi aylıkta yüzde 2,18'di, yani veri tahminin altında kaldı. Asıl iş rakamın arkasında: eylül, temmuz-ağustos-eylül üçlüsünü tamamladı ve 3 aylık enflasyon farkı belli oldu. Bağ-Kur ve SSK emeklisi de memur da ocak zammının ilk kesin ipucunu bu hesapta arıyor.
3 aylık enflasyon farkı nedir, nasıl hesaplanır?
Emekli aylıkları ve memur maaşları yılda iki kez, ocakta ve temmuzda güncellenir. Zammın dayanağı altı aylık dönemdeki fiyat artışıdır; üçüncü ayın sonunda çıkan ara tabloya da 3 aylık enflasyon farkı denir. Hesap tek cümlelik: eylül ayı TÜFE endeksini haziran endeksine bölün, çıkan sayıdan 1 çıkarın, sonucu 100 ile çarpın. Aylık oranları toplamak yanıltır. Her ay bir öncekinin üstüne bindiği için temmuz, ağustos ve eylül artışları toplanmaz, birbiriyle çarpılır. Sonuç, haziranda 100 lira tutan sepetin eylül sonunda kaç liraya çıktığını gösterir.
3 aylık enflasyon farkı yüzde kaç oldu?
Temmuz-eylül döneminin birikimli enflasyonu yüzde 5,57 çıktı. Haziranda 100 liraya aldığınız sepet eylül sonunda yaklaşık 105,57 lira ediyor. Altı aylık dönemin kalan üç ayı, yani ekim, kasım ve aralık henüz yazılmadı. Yıllık enflasyonun yüzde 29,73'e inmesi ise başka bir ölçü: son 12 ayı anlatıyor ve zam hesabına doğrudan girmiyor.
SSK ve Bağ-Kur emeklisinin ocak zammı ne olacak?
SSK ve Bağ-Kur emeklisinin zammı, temmuz-aralık arasındaki 6 aylık enflasyon farkına göre belirlenir; iki grup aynı kurala bağlı, zam oranları da aynı çıkar. Elimizdeki yüzde 5,57, ocak zammının tabanı. Ekim, kasım ve aralık enflasyonu bunun üstüne çarpılarak eklenecek. Bu üç ayda fiyatlar düşmediği sürece nihai zam yüzde 5,57'nin altına inmez. Üç aylık farkın cebe karşılığı şöyle:
| Mevcut aylık | Yüzde 5,57 karşılığı | Fark eklenmiş tutar |
|---|---|---|
| 10.000 lira | 557 lira | 10.557 lira |
| 20.000 lira | 1.114 lira | 21.114 lira |
| 30.000 lira | 1.671 lira | 31.671 lira |
Tablo yalnızca üç aylık farkı gösteriyor; ocak zammı ekim-aralık enflasyonuyla bunun üstüne çıkacak. Kesin oran, aralık enflasyonunun açıklandığı gün netleşecek.
Memur zammı için 3 aylık enflasyon farkı ne anlama geliyor?
Memur ve memur emeklisinde işleyiş başka. Maaşlar toplu sözleşmeyle önceden belirlenen oranlarla artıyor; enflasyon temmuzda verilen zammı aşarsa aradaki fark ocakta maaşa ekleniyor, üstüne ocak için kararlaştırılmış toplu sözleşme zammı biniyor. Bazı yayın organlarının hesabına göre yüzde 5,57'lik üç aylık birikim bu eşiğe henüz ulaşmadı. Fark doğması için ekim-kasım-aralık döneminde birikimli enflasyonun yaklaşık yüzde 1,36'yı bulması gerekiyor. O seviye yakalanmazsa memurlar ocakta yalnızca toplu sözleşmedeki zammı alacak; yakalanırsa maaşa enflasyon farkı da yansıyacak.
Ocak zammı ne zaman kesinleşecek?
Ekim, kasım ve aralık enflasyonları sırasıyla kasım, aralık ve ocak aylarının ilk günlerinde duyurulacak. Aralık verisi geldiği gün emeklinin 6 aylık farkı da memurun enflasyon farkı da kesinleşecek. Şimdilik sabit olan tek şey eylül rakamı.
