Eylül ayının yatırım karnesi çıktı ve sıralama, altın ile borsanın peşinden koşanların hesabını bozdu. Türkiye İstatistik Kurumu'nun (TÜİK) açıkladığı reel getiri oranlarına göre eylülde enflasyonun üstünde en çok değer katan araç devlet tahvili oldu; külçe altın da BIST 100 de reel olarak eksiye düştü. Bireysel emeklilik sistemi (BES) tarafında ise sistemin büyüklüğü 2,7 trilyon liraya yaklaşırken bir fon yıllık yüzde 86'yı gördü.
Eylülde en çok kazandıran yatırım aracı devlet tahvili mi oldu?
Evet. Devlet iç borçlanma senetlerinin (DİBS) eylül ayındaki reel getirisi TÜFE ile indirgendiğinde yüzde 1,40, Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde yüzde 1,18 çıktı. Yani devlet tahvili iki hesapta da en çok kazandıran yatırım aracı oldu. TÜFE hesabında mevduat faizi (brüt) yüzde 1,19 ile ikinci, euro yüzde 0,89 ile üçüncü sırada; Yİ-ÜFE hesabında ise euro yüzde 1,12 ile ikinciliğe yerleşiyor. Dolar iki hesapta da en geride kalan pozitif araç oldu.
| Yatırım aracı | TÜFE ile reel getiri | Yİ-ÜFE ile reel getiri |
|---|---|---|
| Devlet tahvili (DİBS) | %1,40 | %1,18 |
| Mevduat faizi (brüt) | %1,19 | %0,96 |
| Euro | %0,89 | %1,12 |
| Dolar | %0,22 | %0,44 |
| Külçe altın | -%2,02 | -%2,24 |
| BIST 100 | -%5,79 | -%6,01 |
Reel getiri ne demek, altın ve borsa eylülde kaç puan kaybettirdi?
Reel getiri, yatırımın verdiği nominal kazançtan enflasyon düşüldükten sonra cebe kalan gerçek alım gücü demek. TÜİK bunu iki farklı enflasyon ölçüsüyle hesaplıyor: tüketici fiyatları (TÜFE) ve yurt içi üretici fiyatları (Yİ-ÜFE). Bu hesaba göre eylülde külçe altın TÜFE ile yüzde 2,02, Yİ-ÜFE ile yüzde 2,24 reel kayıp yazdı. Borsa daha sert düştü: BIST 100 endeksinin reel kaybı TÜFE ile yüzde 5,79, Yİ-ÜFE ile yüzde 6,01. Yani eylülde altın alan enflasyonun yaklaşık iki puan gerisinde kaldı, borsaya girenin kaybı altı puana yaklaştı. Devlet tahvilinin altını ve borsayı geçmesinin sebebi de büyük ölçüde bu iki aracın eksiye düşmesi.
BES'in büyüklüğü kaç trilyon lira, kaç katılımcı var?
Emeklilik Gözetim Merkezi'nin (EGM) son verilerine göre sistemde 18,33 milyon katılımcı var ve fon büyüklüğü 2,57 trilyon lira. Türkiye Sigorta Birliği Başkanı Ahmet Yaşar, 5. Uluslararası Sigorta Zirvesi'nde BES'in 2,7 trilyon liraya yaklaşan bir büyüklüğe ulaştığını söyledi. SEDDK Başkanı Davut Menteş ise sistemin 3 trilyon lirayı aşacağını öngördüğünü belirtti. İki rakam arasındaki farkı, farklı tarihleri ve farklı kalemleri esas alan hesaplar açıklıyor olabilir.
BES fonlarında yıllık yüzde 86 getiri herkes için mi geçerli?
Hayır. BES uzmanı Zeynep Candan Aktaş'ın paylaştığı verilere göre dengeli değişken gruptaki bir fon, 8 Ekim itibarıyla son bir yılda yüzde 86,08 getiri sağladı; bu, sistemdeki en yüksek yıllık getiri. Aynı veriye göre havuzdaki 388 fondan yalnızca 79'u mevduat faizini, 241'i ise enflasyonu (TÜFE) geçebildi. Tepedeki rakam parlak, ortadaki tablo çok daha sıradan. Fonun türü ve yönetimi sonucu belirliyor; geçmiş getirinin geleceği garantilemediğini de akılda tutmak gerekiyor.
Devlet tahvili, mevduat ve BES yatırımcının cebini nasıl etkiler?
Eylülde altına ve borsaya girenin hesabı eksiyle kapandı; devlet tahvilinde ve mevduatta bekleyen enflasyonun üstünde kazandı. Dolar tutanın reel kazancı ise yüzde 0,22 ile sınırlı kaldı. Tek bir ayın sıralaması yılın tablosunu belirlemez; TÜİK bu karşılaştırmayı her ay yeniden yayımlıyor ve en çok kazandıran yatırım aracı ay ay değişebiliyor. BES tarafında da fon seçimi, katılımcının getirisini sistemin ortalamasından çok uzaklaştırabiliyor. Mevduat faizi ve devlet tahvili gibi sabit getirili araçlar eylülde borsanın ve altının yaşadığı dalgalanmadan uzak kaldı; bu, her dönem geçerli bir kural değil, yalnızca eylülün sonucu.
