Ankara'da emeklilik sistemi için OVP'ye öyle bir cümle girdi ki: emekli maaşı çalıştıkça artacak mı, 1999 öncesi ve sonrası SGK girişlileri ne olacak?

Ankara'nın yeni Orta Vadeli Programı'ndaki (OVP) tek bir cümle, emeklilik hakkını kazandığı halde çalışmayı sürdürenlerin beklentisini yeniden öne çıkardı: program, kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden düzenlemelerle sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğinin güçlendirileceğini söylüyor. Ortada bir hedef var; yürürlüğe girmiş ya da yasalaşmış yeni bir emekli maaşı hesabı yok.

Yeni OVP'de emeklilik sistemiyle ilgili ne yazıyor?

Programdaki ifade şöyle: "Kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir." SGK Başuzmanı İsa Karakaş, Türkiye Gazetesi'ndeki yazısında programdaki emeklilik maddelerini inceledi ve bu hedefin programa göre önümüzdeki sene içinde yerine getirilmesi gerektiğini yazdı. Cümlede formül ya da rakam yok; maaşın nasıl hesaplanacağına dair konuşulan modeller, uzmanların programı okuyarak yaptığı değerlendirmelere dayanıyor.

Emekli maaşı çalıştıkça artacak mı?

Şimdilik yasal bir cevap yok. Karakaş'ın tarif ettiği sorun şu: emeklilik yaşını ve prim şartını tamamladığı halde çalışmayı sürdüren sigortalı, daha fazla prim ödemesine rağmen bazı hesaplamalarda beklediği ölçüde yüksek aylık alamıyor. SSK emekli aylığı genel olarak ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranı (ABO) üzerinden hesaplanıyor; ABO bu formülde belirleyici. Karakaş'a göre hakkını kazanıp sistemden çıkan kişi SGK'ya iki yönlü bir maliyet yüklüyor: kurum hem her ay alacağı primden oluyor hem de emekli maaşı ödemek zorunda kalıyor.

Karakaş hangi formülleri masaya getirdi?

Yazıda önümüzdeki dönemde hayata geçirilebilecek iki seçenek öne çıkıyor: kısmi emeklilik ile normal emeklilik için ayrı taban aylıklar belirlemek ve 25 yıldan sonraki her çalışma yılı için ABO'ya ilave artış tanımlamak. İkisi de resmî bir taslak değil, uzman yorumu. Karakaş'ın mantığı basit: çalıştıkça aylığı artan kişi sistemde daha uzun kalır. Ona göre SSK ve Bağ-Kur sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde bir yasal düzenleme, milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi.

1999 öncesi ve sonrası SGK girişi olanların emeklilik şartları ne?

8 Eylül 1999 öncesi sigorta girişi olanlar EYT kapsamında: yaş şartı aranmıyor, girişe göre 5000 ile 5975 arasında değişen prim günü ve kadınlarda 20, erkeklerde 25 yıllık sigortalılık süresi isteniyor. Primi yetmeyenler için 15 yıl ve 3600 günle kısmi emeklilik yolu var. 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında girenlerde kadınlar için 58, erkekler için 60 yaş ve 7000 prim günü ya da 25 yıl sigortalılık ve 4500 gün aranıyor. 1 Mayıs 2008'den sonra girenlerde yaş 58 ve 60'tan başlayıp kademeli olarak 65'e çıkıyor, prim günü 7200.

Kademeli emeklilik çıktı mı, 2000-2008 girişliler ne zaman emekli olacak?

Çıkmadı. 2026 itibarıyla yürürlüğe giren yeni bir kademeli emeklilik düzenlemesi yok; 2000-2008 arası girişliler için özel bir sistem de bulunmuyor. Kamuoyunda dolaşan yaş ve prim tabloları resmî düzenleme niteliği taşımıyor; bunlara bakarak kesin emeklilik tarihi hesaplanmaması gerekiyor. Yeni bir kanun yürürlüğe girmedikçe emeklilik koşulları mevcut mevzuata göre uygulanacak.

Emeklilikte Adalet Derneği ne istiyor?

Dernek, 1999 sonrası girişlilerin de erken emekli edilmesi için girişimlerde bulunuyor. Anlattığına göre 8 Eylül 1999'da sigortalı olanla bir gün sonra sigortalı olan arasında 17-20 yıllık emeklilik farkı oluşuyor; dernek bu farkın adaletsiz olduğunu ve milyonlarca kişinin hakkının yendiğini iddia ediyor. Talep tablosu şöyle, yasal bir düzenleme değil: