Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile 7 Ekim Çarşamba günü telefonda görüştü. İletişim Başkanlığı'nın öğleden sonra duyurduğu Erdoğan Putin görüşmesinin iki ana başlığı Karadeniz'de seyrüsefer güvenliği ve Rusya ile Ukrayna arasında doğrudan temasın yeniden kurulmasıydı.
Erdoğan Putin görüşmesinde neler konuşuldu?
İletişim Başkanlığı'nın açıklamasına göre iki lider Türkiye-Rusya ikili ilişkilerini, bölgesel ve küresel gelişmeleri ele aldı. Erdoğan, Karadeniz'de seyrüsefer güvenliğinin sağlanmasının önemini vurguladı. Duyuru 14.36 sularında sosyal medya hesabından yapıldı ve görüşmenin başka bir ayrıntısı paylaşılmadı.
Telefonun bir de protokol yüzü vardı: Erdoğan, Putin'in doğum gününü kutladı ve Putin'in partisinin Duma seçimlerindeki performansı için tebrik etti. Erdoğan Putin görüşmesinin bu kısmı, iki liderin ilişkisinin sıcaklığını gösteren bir ayrıntı olarak kayda geçti.
Erdoğan Rusya ile Ukrayna arasında doğrudan temas için ne teklif etti?
Erdoğan, Türkiye'nin Rusya ile Ukrayna arasında doğrudan temasların yeniden kurulmasına katkı vermeye her zaman hazır olduğunu söyledi ve iki taraf arasında doğrudan iletişimi hedefleyen diplomatik çabaların sürmesinden yana olduklarını bildirdi. Açıklamada geçen ifade 'doğrudan temas'; yani masaya oturma için bir tarih, yer ya da takvim verilmedi. Görüşmeden somut bir anlaşma ya da yeni bir müzakere tarihi çıkmadı.
Karadeniz'de gemilere ne oldu, seyrüsefer güvenliği neden bu kadar önemli?
Telefon, Karadeniz'de gemilerin art arda vurulduğu günlere denk geldi. Basına yansıyan bilgilere göre 5 Ekim'de Romanya kıyılarında Türk sahipli bir yük gemisi dron saldırısı sonucu battı; iki denizci öldü, 11 kişi kurtarıldı. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy gemiyi Rus dronunun vurduğunu öne sürdü, Rusya Savunma Bakanlığı aynı gün Karadeniz'de iki Ukrayna yük gemisini vurduğunu bildirdi. Romanya makamları saldırının sorumlusunu açıklamadı.
6 Ekim'de ise Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev, ülkesinin münhasır ekonomik bölgesinde iki ticari geminin dronlarla vurulduğunu duyurdu ve bunu uluslararası deniz hukukunun açık ihlali diye niteledi. İletişim Başkanlığı'nın metni bu saldırılara değinmiyor; yalnızca seyrüsefer güvenliğinin sağlanması üzerinde duruyor.
Seyrüsefer, gemilerin limanlar arasında can ve yük güvenliği içinde yol alabilmesi demek. Karadeniz'e kıyısı olan ülkeler arasında Türkiye, Rusya, Ukrayna, Romanya, Bulgaristan ve Gürcistan var; tahıl, akaryakıt ve gübre gibi kalemlerin önemli bölümü bu denizden geçiyor.
Erdoğan Putin görüşmesi sizi nasıl etkiler?
Karadeniz'de bir geminin vurulması yalnız denizcileri ilgilendirmiyor. Sigorta ve navlun maliyetleri bu tür saldırıların ardından genellikle yükselir ve fark, zincirin sonunda sofraya, pompaya kadar uzanabilir. Erdoğan Putin görüşmesinde seyrüsefer güvenliğinin öne çıkması bu yüzden yalnız diplomasi değil, ticaret yollarının güvenliği meselesi. Yine de görüşmeden somut bir güvence ya da yeni bir mekanizma duyurulmadı.
Erdoğan ile Putin daha önce ne zaman görüşmüştü?
Rus yetkililerden aktarılan bilgilere göre iki lider Eylül başında Şanghay İşbirliği Örgütü zirvesinin kenarında Bişkek'te yüz yüze görüşmüştü; yaklaşık bir buçuk saat süren o görüşmenin ana konusu da Karadeniz'deki durumdu. Yani 7 Ekim'deki Erdoğan Putin görüşmesi, aynı başlığın telefondaki devamı oldu.
Telefonu kim açtı, görüşme ne kadar sürdü?
Duyuruda görüşmeyi kimin başlattığı da, ne kadar sürdüğü de belirtilmedi. Resmî metin, Erdoğan'ın Karadeniz'de güvenli seyrüsefer vurgusunu ve Ukrayna ile doğrudan temas için Türkiye'nin katkıya hazır olduğu mesajını içeriyor. Görüşmenin başka bir ayrıntısı paylaşılırsa Erdoğan Putin görüşmesine dair bu haber güncellenecek.
