Türkiye'nin de aralarında olduğu 15 ülkenin dışişleri bakanları, İngiltere ile Avustralya'nın İsrail'in yerleşim politikası nedeniyle aldığı yaptırım kararlarını destekleyen bir ortak açıklama yayımladı. Bu hamleyi “memnuniyetle karşıladıklarını” belirten ülkeler, açıklamada Doğu Kudüs'ün doğusundaki E1 yerleşim planını da sert biçimde kınadı.
İsrail kararına hangi 15 ülke destek verdi?
Ortak açıklamaya Türkiye, Cezayir, Mısır, Endonezya, Ürdün, Kuveyt, Libya, Maldivler, Nijer, Pakistan, Filistin, Katar, Suudi Arabistan, Somali ve Birleşik Arap Emirlikleri imza attı. Yani metin tek bir bölgenin sesi değil; Arap dünyasından Güneydoğu Asya'ya, Afrika'dan Güney Asya'ya uzanan bir liste. Türkiye bu listede hem imzacı hem de İsrail dosyasında en fazla konuşan ülkelerden biri.

İngiltere ve Avustralya ne karar aldı?
İki ülkenin kararı, işgal altındaki Filistin topraklarında yerleşim inşasına karışan şirketleri ve Gazze'ye insani yardımın ulaşmasını engelleyen kuruluşları hedef alıyor. Ortak açıklama, bu adımları İsrail'in yasa dışı yerleşim faaliyetlerine verilmiş bir karşılık olarak tanımlıyor. Hangi şirketlerin ve kuruluşların listeye girdiği, yaptırımın tam türü ve başlangıç tarihi elimizdeki kaynaklarda yer almıyor; bu yüzden ayrıntı vermiyoruz.
İsrail E1 yerleşim planı nedir?
E1, Doğu Kudüs'ün doğusunda, Batı Şeria'da Kudüs ile Maale Adumim yerleşimi arasındaki araziye yapılmasının planlandığı yerleşim projesinin adı. Eleştirmenlere göre plan gerçekleşirse Batı Şeria'nın kuzeyi ile güneyi arasındaki bağlantı kesilecek. Ortak açıklama, E1 planını ve bölgedeki yerleşim faaliyetlerini “güçlü biçimde kınıyor”; planın ve yerleşim genişlemesinin sorumlularına karşı uluslararası önlemlerle hesap sorulması gerektiğini söylüyor.
15 ülkenin ortak açıklaması hangi hukuki dayanaklara başvuruyor?
Metin iki dayanağa yaslanıyor: BM Güvenlik Konseyi'nin 2016 tarihli 2334 sayılı kararı ve Uluslararası Adalet Divanı'nın 19 Temmuz 2024 tarihli danışma görüşü. 2334 sayılı karar, işgal altındaki topraklardaki yerleşimlerin hukuki geçerliliği olmadığını söylüyor. Divan'ın 2024 görüşü ise işgalin hukuka aykırı olduğunu belirtiyor. Açıklama, bu çerçevede bütün devletlerin, yasa dışı işgalin yarattığı durumu hukuken tanımaması gerektiğini vurguluyor.
İngiltere ve Avustralya'nın kararı ne anlama geliyor, açıklama ne istiyor?
İmzacı ülkeler, bu yaptırımları uluslararası toplumun izlemesi gereken bir örnek olarak sunuyor ve İsrail'in yerleşimle ilgili politikalarından vazgeçmesini istiyor. Başka devletlerden de benzer adımlar bekleniyor. Yani açıklama sadece iki hükümeti alkışlamıyor; bir davet de yapıyor.
Ortak açıklama iki devletli çözüm hakkında ne diyor?
Açıklamanın sonunda 4 Haziran 1967 sınırlarına dayalı iki devletli çözüm yeniden savunuluyor. Buna göre kalıcı barış, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız bir Filistin devletinin kurulmasından geçiyor. Hedef alınan tarafın bu açıklamaya ya da iki ülkenin kararına verdiği bir yanıt kaynaklarda yer almıyor.

— Necip Fazıl Kısakürek






