Ankara'da AFAD'ın ev sahipliğinde toplanan IV. Uluslararası KBRN Kongresi'nde 6 Ekim Salı günü kürsüye çıkan İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, yapay zekanın kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehditlere yepyeni bir kapı araladığını söyledi. Çiftçi'ye göre KBRN tehditleri hiçbir sınır tanımıyor; Türkiye de bu yüzden yapay zeka destekli veri analizini, sensörleri, robotları ve insansız araçları aynı güvenlik düzeninin içine alıyor.
KBRN ne demek, kongre Ankara'da kimlerin katılımıyla yapılıyor?
KBRN, kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehditlerin kısaltması: zehirli gaz sızıntısından radyasyon kazasına, bulaşıcı bir mikroorganizmanın yayılmasından nükleer maddenin kötüye kullanılmasına uzanan geniş bir risk alanı. Dördüncüsü düzenlenen kongre Ankara'da AFAD'ın konferans salonunda 6-9 Ekim arasında sürüyor; bu yılki teması “Yapay Zeka Çağında KBRN Tehditlerini Yeniden Tanımlamak”. Salonda Birleşmiş Milletler, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü temsilcileri, akademisyenler ve özel sektör yetkilileri var. AFAD Başkanı Ali Hamza Pehlivan, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan Yardımcısı Zafer Demircan, Sağlık Bakan Yardımcısı Nurullah Okumuş ve Dışişleri Bakan Yardımcısı Zeki Levent Gümrükçü de katılımcılar arasında.
Mustafa Çiftçi yapay zeka için tam olarak neyi uyardı?
İçişleri Bakanı, yapay zekanın insanlığa büyük imkanlar sunarken aynı anda yeni risk alanları da yarattığını anlattı. Verdiği örneklerden biri ilaç geliştirmeyle ilgili: ilaç geliştirme teknolojileri kötü ellerde tehlikeli bir kimyasalın tasarımında da kullanılabilir. Yani hastalığa çare arayan bir sistemin hedefi tersine çevrilirse ortaya çare değil tehdit çıkabilir. Mustafa Çiftçi, insan hayatını kurtaran insansız sistemler için de aynı uyarıyı yaptı: bu araçlar kötü niyetli aktörlerin elinde farklı tehditlerin aracına dönüşebilir.
Konuşmada genetik mühendisliği, sentetik biyoloji, otonom sistemler ve çift kullanımlı teknolojiler de risk başlıkları arasında sayıldı. Çift kullanımlı teknoloji, hem sivil hem zararlı amaçla kullanılabilen, yani iki ucu keskin teknoloji demek.
Yapay zeka kötüye kullanılırsa kim önünü kesecek, Türkiye ne hazırlıyor?
Çiftçi'nin sıraladığı başlıklar şöyle: yapay zeka destekli veri analizi, sensör teknolojileri, erken uyarı sistemleri, robotik sistemler ve insansız kara ve hava araçları. Robotik sistemlerle insansız araçlar özellikle keşif, numune alma ve arındırma faaliyetlerinde devreye giriyor. Erken uyarı sistemleri ile yapay zeka destekli veri analizi ise riski olay yaşanmadan görmeyi hedefleyen kısım. İçişleri Bakanı, güvenlik anlayışının olay olduktan sonra müdahale eden modelden, riski önceden gören ve önlemeye çalışan modele kaydığını söyledi.
Bu konuşma sıradan vatandaş için ne anlama geliyor?
Bir kimyasal sızıntıda ya da radyasyon alarmında okurun aklına gelen soru basit: tehlike nerede, ne kadar büyük, ne yapmalıyım? Mustafa Çiftçi'nin anlattığı düzenin hedefi, bu soruların cevabını olay büyümeden bulmak. Keşif, numune alma ve arındırma işlerinde robotların ve insansız araçların kullanılması da bu planın parçası. Bakanın ifadesiyle amaç, olay sonrası koşturan değil, önceden gören bir güvenlik anlayışı.
“KBRN tehditleri sınır tanımıyor” sözü ne anlama geliyor?
Konuşmadan aktarılana göre İçişleri Bakanı şöyle dedi: “KBRN tehditleri sınır tanımıyor. Risk ortaksa bilgi de ortaklaşmalı, tehdit küreselse dayanışma da küresel ölçekte güçlenmelidir.” Mesaj net: bir ülkede ortaya çıkan kimyasal ya da biyolojik risk komşusuna, hatta kıtalara sıçrayabilir; bu yüzden bilgi paylaşımı ve ortak hazırlık şart. Kongreye BM, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı ve Kimyasal Silahların Yasaklanması Örgütü'nden temsilcilerin gelmesi de bu ortak masayı gösteriyor. Çiftçi konuşmasına felsefi bir not da ekledi: insan yaşadığı âlemin sahibi değil emanetçisi, KBRN güvenliği de tabiatı ve gelecek nesilleri koruma sorumluluğu.
