Ankara'da nafaka düzenlemesi için kritik haftalar başladı. Anayasa Mahkemesi'nin Haziran'da duyurulan kararıyla iptal edilen süresiz nafaka hükmünün yerine gelecek model, Adalet Bakanı Akın Gürlek'in ekim ayı için haber verdiği yargı paketinin içinde; bazı yayın organlarının haberlerinde bu paket artık 13. Yargı Paketi diye anılıyor. Bugün, 14 Ekim Çarşamba sabahından beri çok sayıda haberde paketin son aşamaya geldiği yazılıyor. Ama nafakanın süresi, tutarı ve kimlerden kalkacağı hâlâ resmen açıklanmış değil.
Nafaka düzenlemesi Meclis'e geldi mi, ne zaman gelecek?
Basına yansıyan bilgilere göre teklif henüz Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na sunulmadı; kesin bir sunum günü de açıklanmış değil. Akın Gürlek, Eylül başında Ankara 2 No'lu Barosu'nun adli yıl açılışında konuşurken süresiz nafaka düzenlemesiyle boşanma davalarının uzamasını önleyecek tedbirlerin, 12. Yargı Paketi'nin ekimde gündeme gelecek ikinci bölümünde yer alacağını söylemişti. Bu bölümün 24-25 maddeden oluşması planlanıyor. Aynı konuşmada kira tespit davalarının 9 ayda, tahliye davalarının 1,5 yılda sonuçlandırılması hedefi de dile getirildi. Bazı haberlerde sosyal medya hesaplarına kimlik şartı da paketin başlıkları arasında sayılıyor.
Süresiz nafaka neden gündemde, Anayasa Mahkemesi ne karar verdi?
Anayasa Mahkemesi, Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesindeki süresiz nafaka hükmünü oy çokluğuyla iptal etti ve yasa koyucuya, yani Meclis'e dokuz ay süre tanıdı. Anayasa'ya göre iptal kararının yürürlüğe gireceği gün, Resmî Gazete'de yayımlandığı günden itibaren en fazla dokuz ay sonraya bırakılabiliyor; Meclis'in yetişmesi gereken sınır bu. Gürlek, 4 Haziran'da sosyal medyadan yaptığı açıklamada kararı adalet ve hakkaniyet ilkeleri adına son derece kıymetli bulduğunu, bir tarafı ömür boyu adil olmayan bir yükümlülük altında bırakmayan yeni bir düzenlemeyi Meclis'in takdirine sunacaklarını söyledi. Nafakanın tamamen kalkıp kalkmayacağı, belirli bir süreyle sınırlanıp sınırlanmayacağı ya da evlilik süresine göre hesaplanıp hesaplanmayacağı ise resmen belli değil. Bazı haberlerdeki ayrıntılar taslağa dayandırılıyor; doğrulanmış bir teklif metni ortada yok.
Yoksulluk nafakası ile iştirak nafakası arasındaki fark ne?
Yoksulluk nafakası (TMK 175), boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru daha ağır olmayan eşin, karşı tarafın mali gücü oranında isteyebildiği ödeme. Bugüne kadar bir süre sınırı bulunmadığı için “süresiz” deniyor; alacaklı yeniden evlenirse nafaka kendiliğinden bitiyor, evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşıyorsa hâkim kaldırabiliyor. İptal edilen hüküm bu. İştirak nafakası (TMK 182) ise çocuğun bakım ve eğitim masrafları için velayeti almayan ebeveynin ödediği para; çocuk ergin olunca sona eriyor, eğitimi sürüyorsa yetişkin çocuk mahkemeden talepte bulunabiliyor. Dava sürerken bağlanan tedbir nafakası ise ayrı bir kalem. İptal edilen hüküm 175. madde olduğu için çocuk adına ödenen iştirak nafakası bu karar kapsamında değil.
Nafaka alıyorsam ya da ödüyorsam bugün ne değişir?
Bugün hiçbir şey değişmedi. İptal hükmü yürürlüğe girmedi, yeni kanun çıkmadı; bağlanmış nafaka kararları geçerli ve ödemeler sürüyor. Nafaka borcu kendiliğinden silinmiyor: ödemeyen kişi hakkında icra yolu ve alacaklının talebiyle üç aya kadar tazyik hapsi yolu açık. Ödemeyi bırakmak isteyen borçlu, nafakanın kaldırılması ya da azaltılması için dava açmak zorunda; ücreti düşen ya da işini kaybeden kişi de kendiliğinden indirim hakkı kazanmıyor, mahkemeden karar çıkarması gerekiyor. Hâkim bu davada tarafların ücret, gelir ve mal varlığı durumuna bakıyor. Büyük soru şimdilik cevapsız: Yeni kural, daha önce bağlanmış süresiz nafakalara da uygulanacak mı? Geçiş hükmü, teklif metni açıklanmadan bilinemez.
Mahkemeler ve Yargıtay şimdi hangi kurala göre karar veriyor?
Yürürlükteki 175. maddeye göre. Ankara'dan Mardin'e bütün aile mahkemeleri nafaka davalarını bu hükümle karara bağlıyor, istinaf ve temyiz yolunda dosyalar Yargıtay'a kadar gidebiliyor. Kanun değişene kadar nafaka dosyalarında mevcut madde uygulanmayı sürdürüyor; yeni metin bir süre ya da ölçüt getirirse mahkemeler ve Yargıtay o ölçüte göre karar verecek.
Yargı paketi Meclis'ten ne zaman geçer?
Teklif Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanlığı'na sunulduktan sonra Adalet Komisyonu'nda görüşülecek, komisyon raporuyla Genel Kurul'a gelecek; kabul edilirse Cumhurbaşkanı onayının ardından Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girecek. Takvim teklifin sunulduğu güne bağlı. Meclis'in elindeki en uzun süre ise Anayasa Mahkemesi'nin tanıdığı dokuz ay; bu sürenin dolacağı gün, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihe göre hesaplanıyor.
