Ankara'da yayımlanan 10 Ekim Cumartesi tarihli Resmi Gazete'de 11857 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı yürürlüğe girdi: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Taşımacılık Anonim Şirketi, kısaca TCDD Taşımacılık, Afganistan için görevlendirildi. Karar Resmi Gazete'nin 33396 sayılı nüshasında yer aldı; görevlendirme yıl sonuna kadar sürecek ve iki ayrı demiryolu güzergâhını kapsıyor.
TCDD Taşımacılık nedir, TCDD'den farkı ne?
TCDD hat altyapısını yöneten kurum; TCDD Taşımacılık ise trenleri işleten, yolcu ve yük taşıyan kamu şirketi. Kararda adı geçen kurum da bu işletmeci şirket.
TCDD Afganistan için nasıl bir görev üstlendi, hangi güzergâhı kullanacak?
TCDD Taşımacılık'a verilen görev demiryolu sevkiyatı. Karara göre trenler Türkiye'den İran üzerinden Türkmenistan'a, oradan Afganistan'a uzanan hattı ya da Türkiye'den İran üzerinden doğrudan Afganistan'a giden hattı kullanabilecek. Türkmenistan'ı kapsayan seçenek Afganistan'a kuzeyden, yalnızca İran'ı kapsayan seçenek batıdan ulaşıyor. Afganistan denize kıyısı olmayan bir ülke olduğu için hat İran ve Türkmenistan üzerinden geçiyor. Görevlendirme yıl sonuna kadar geçerli.
TCDD Afganistan'a ne taşıyacak?
Kararın başlığı bunu açıkça söylüyor: Ülkemizden Afganistan'a gönderilecek insani yardım malzemelerinin demiryolu ile sevki. Yani iş, ticari bir hat işletmesi değil; devletin yardım malzemesi sevkiyatını TCDD Taşımacılık'a emanet etmesi. Başlıkta malzemenin türü ya da miktarı belirtilmiyor; hangi tarihlerde kaç vagonla yola çıkılacağı da duyurulmadı.
TCDD görevlendirmesinin bedeli ne kadar, kim ödeyecek?
Karar, görevlendirme bedelinin ve bu bedelin hesaplanma yönteminin usul ve esaslarını belirliyor; tutar açıklanmadı. 2024'te yayımlanan benzer kararda bedel kalemleri gidiş-dönüş taşıma ücreti, gümrük işlemleri, aktarma ve elleçleme, sigorta ve feribot geçişleri olarak sayılmıştı; ödemeler, TCDD'nin talebi üzerine Hazine bütçesindeki ilgili harcama tertiplerinden yapılıyordu. Bu yılki kararın kalem ayrıntıları kamuoyuna aktarılmadı.
Trenler Afganistan'a nasıl ulaşıyor, yolda aktarma gerekiyor mu?
Hat tek parça ray değil. Türkiye'den İran'a uzanan demiryolu bağlantısında Van Gölü feribotla geçiliyor; vagonlar Tatvan ile Van arasında suyun üzerinden taşınıyor. 2024'teki kararda bedel kalemleri arasında feribot geçişlerinin ve aktarma ile elleçlemenin sayılması bu yüzden şaşırtıcı değil. İran'dan sonra yük ya Türkmenistan üzerinden ya da doğrudan Afganistan sınırına ulaşıyor; her sınırda gümrük işlemi de ayrı bir adım olarak yapılıyor.
TCDD'nin Afganistan görevi daha önce de verildi mi?
Evet. Aynı güzergâh ve yıl sonu süresiyle benzer görevlendirmeler 2022'de ve 2024'te de Resmi Gazete'de yayımlanmıştı. 2022'deki karar 19 Ocak'tan, 2024'teki karar 20 Mayıs'tan geçerli olacak biçimde yürürlüğe girmişti; yani karar yayımlanmadan önceki bir tarihe dayandırılmıştı. 2022'de uygulama usullerini Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ilgili bakanlıkların görüşünü alarak belirleyeceği hükmü yer almıştı. Demiryolu üzerinden Afganistan'a yardım sevkiyatı böylece bir kez daha resmî görev haline geldi.
10 Ekim Resmi Gazete'de TCDD kararının yanında neler var?
Aynı sayıda İller Bankası A.Ş.'nin sermayesinin artırılmasına dair 11856 sayılı karar, TEİAŞ, BOTAŞ, TPAO ve TEDAŞ projeleri için 11858 ile 11869 arasındaki acele kamulaştırma kararları, sosyal ağ sağlayıcıların çocuklara yönelik hizmet ve yaş doğrulama yönetmeliği ve demiryolu yolcularının haklarına dair yönetmelikte yapılan değişiklik de yer alıyor. Okul Gıdası Tebliği'nde değişiklik, Türk Ticaret Kanunu'nun 376. maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslarda değişiklik, Parakolay Elektronik Para A.Ş.'nin faaliyet izninin iptali ve 8 Ekim 2026 tarihli, 14938 sayılı EPDK Kurul Kararı da aynı sayıda yayımlandı.
