Ankara'da hazırlanan vatandaşlık maaşı taslağının ayrıntıları basına yansıdı. Taslağa göre vatandaşlık maaşı ilk etapta 2,5 milyon haneyi kapsayacak, öngörülen toplam destek ise 1,5 trilyon lira. Hane geliri ve sosyal yardım kalemleri taslakta tek tek sayılmış durumda; ama ortada henüz kesinleşmiş bir karar yok.
Vatandaşlık maaşı taslak mı, resmî mi?
Taslak. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın kamuoyuna “vatandaşlık maaşı” diye duyurduğu sistemin resmî adı Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, kısaca GETAD. Çalışma, ilk belirlemelere ve bir etki analizine dayanıyor; kamuya açıklanmış nihai bir metin değil. Elimizdeki rakamlar da bir bakanlığın ya da Cumhurbaşkanlığı'nın resmî tablosundan değil, basına yansıyan taslaktan geliyor; bu yüzden hane sayısını da bütçeyi de “taslağa göre” diye yazıyoruz. Düzenlemenin yasa teklifi olarak Meclis'e gelmesi bekleniyor, henüz gelmiş değil.
Vatandaşlık maaşında hane geliri şartı ne, kim dışarıda kalıyor?
Şart, hane geliri. Evde yaşayan herkesin toplam aylık geliri en düşük emekli maaşı olan 23 bin 552 liranın altında kalıyorsa hane kapsama giriyor; bu tutarı aşan haneye destek öngörülmüyor. Emekliler de yararlanabilecek. Gelir kontrolü bir kez yapılıp bırakılmayacak: kabul edilen hanelerin geliri her ay yeniden bakılacak, sınırı aşanlar sistemden otomatik çıkarılacak. Asgari ücret ne kadar diye hesap yapanlar için ayrım şu: taslakta ölçü asgari ücret değil, en düşük emekli maaşı.
Asgari ücretli haneler vatandaşlık maaşı alabilir mi?
Asgari ücret ne kadar olursa olsun, taslakta tek ölçü hanenin toplam geliri. Kişi başına değil, evde yaşayan herkesin geliri toplanıyor. Hanede birden fazla kişi çalışıyorsa ortak gelir 23 bin 552 lirayı geçtiği anda kapı kapanıyor; sınırın altında kalan hane ise geliri hangi kaynaktan gelirse gelsin kapsama girebiliyor.
Vatandaşlık maaşı ne kadar olacak, hangi sosyal yardım kalemleri var?
Taslakta hane başına ödenecek tutar yok; yardım, hanenin ihtiyacına göre kademeli belirlenecek. Kalemler şunlar: kira, elektrik, doğalgaz ve yakacaktan oluşan konut desteği, çocuk yardımı, abonelik faturaları ve gıda. Bazı haneler birden fazla kalemden destek alabilecek, ama toplam ödeme bir tavanı aşamayacak. Dağılım da bölgeye göre ayrışıyor: büyükşehirlerde kira desteği, Erzurum, Sivas, Ardahan ve Kars gibi kışı sert geçen illerde enerji, kırsalda ise gıda desteği öne çıkacak. Kalem kalem rakam da yok; bu yüzden dolaşan “hane başı şu kadar lira” hesapları taslağa değil tahmine dayanıyor.
Vatandaşlık maaşına nasıl başvurulacak, gelir nasıl denetlenecek?
Başvuru için kesin tarih açıklanmış değil. Taslağa göre başvurular e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları üzerinden merkezi sisteme yapılacak, sonuç elektronik ortamda otomatik çıkacak. Sahada kapı kapı dolaşan görevli olmayacak; vakıf verileri, SGK, Gelir İdaresi, tapu kayıtları ve banka hesap hareketleri dijital olarak taranacak.
Vatandaşlık maaşı ne zaman başlayacak, pilot iller hangileri?
Pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi planlanıyor; hangi illerin seçileceği henüz belli değil. Pilot uygulama, sistemin aksayan yanlarını görmek için seçilen illerde yapılacak deneme aşaması demek. İlk ödemeler pilot bölgelerde 2027'nin ilk çeyreğinde başlayacak, uygulama aksaklıklar giderildikten sonra 2027 içinde 81 ilin tamamına yayılacak. Önce düzenlemenin yasa teklifi olarak Meclis'e gelip kabul edilmesi gerekiyor; bu adım atılmadığı sürece başvuru günü de ödeme günü de kesinleşmiş sayılmaz.
