NASA'nın Ay yüzeyini düzenli olarak görüntüleyen Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) uzay aracının verileri, dikkatleri yeniden Ay'a çevirdi. İncelemelerde ortaya çıkan 222 metre genişliğindeki yeni ay krateri, boyutuyla hem bilim insanlarını hem de uzay meraklılarını şaşırttı. Krater, Houston'daki Ay ve Gezegen Enstitüsü'nün eski direktörü Thomas McGetchin'in adıyla anılıyor.
NASA'nın paylaştığı bilgilere göre çarpma, 11 Nisan-22 Mayıs 2024 tarihleri arasında gerçekleşti. Ay yüzeyine yüksek hızla çarpan bir asteroit ya da kuyruklu yıldız parçasının etkisiyle oluşan krater yaklaşık 43 metre derinliğe sahip; kenarları eski yüzeyden yaklaşık 8 metre yükseliyor ve bazı bölümlerde duvar eğimi 40 dereceye kadar çıkıyor. Çarpışmanın etkisi Ay yüzeyinde 100 kilometreden uzun bir alana yayıldı; savrulan malzeme iki ayrı dalga hâlinde çevreye saçıldı.
Ay krateri nasıl oluştu?
Bilim insanlarına göre bu büyüklükteki bir ay krateri, bir gök cisminin Ay yüzeyine yüksek hızla çarpmasıyla ortaya çıkıyor. Çarpışma anı ne Dünya'dan ne de uzaydaki teleskoplarla doğrudan gözlemlenebildi; oluşum ancak LRO'nun düzenli çektiği yüzey görüntüleri karşılaştırılarak fark edildi. NASA'nın görüntü uzmanı Robert Wagner, 2025 yılının Ekim ayında rutin verileri incelerken küresel haritada olağandışı parlak bir nokta ve bunu çevreleyen koyu bir halka fark etti; yapılan inceleme bu izin yeni oluşmuş bir krater olduğunu doğruladı.
Bu büyüklükte bir krater Ay'da ne sıklıkla oluşur?
NASA'ya bağlı araştırmacıların hesaplamalarına göre bu ölçekte bir çarpışma Ay yüzeyinde ortalama 132 yılda bir yaşanıyor. Bu da McGetchin kraterini, LRO'nun yaklaşık on yıl önce tespit ettiği bir önceki büyük krater olayından üç kat daha geniş bir oluşum hâline getiriyor. Kraterin kapladığı alan, Roma'daki antik Kolezyum'un tabanından daha büyük.
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Genişlik | 222 metre |
| Derinlik | 43 metre |
| Kenar yüksekliği | Yaklaşık 8 metre |
| Duvar eğimi | 40 dereceye kadar |
| Oluşum tarihi | 11 Nisan - 22 Mayıs 2024 |
| Keşif tarihi | Ekim 2025 |
| Tekrarlanma sıklığı | Yaklaşık 132 yılda bir |
Yeni ay krateri neden önemli görülüyor?
Uzmanlara göre çarpışma bölgesindeki toprak, gece saatlerinde çevresine kıyasla belirgin şekilde daha soğuk ölçülüyor; bu da çarpmanın Ay'ın yüzey toprağını (regolit) gevşettiğine işaret ediyor. NASA, bu tür ölçümlerin gelecekteki Ay görevlerinde kullanılacak araçların tekerleklerinin toprakla nasıl etkileşime gireceğini anlamak açısından değerli olduğunu belirtiyor.
NASA, McGetchin kraterine ilişkin gözlemlerin sürdüğünü ve LRO'nun Ay yüzeyini taramaya devam ettiğini duyurdu. Ajans, benzer büyüklükte yeni oluşumların ilerleyen dönemde de tespit edilebileceğini vurguluyor.
