Brüksel'de yapılan Türkiye-AB Üçüncü Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu Toplantısı'nın ardından konuşan Ticaret Bakanı Ömer Bolat, Gümrük Birliği'nin güncellenmesinde dört başlıkta ilerleme kaydedildiğini söyledi. Avrupa Birliği'ne yönelik en net talebi de şuydu: Türkiye, yeni sanayi stratejilerinde eşit ortak olarak görülmeli. 14 Ekim Çarşamba günü yayımlanan açıklamalarda hem Bolat'ın gazetecilere anlattıkları hem de Avrupa Birliği Komisyonu'nun Ticaretten Sorumlu Üyesi Maroš Šefčovič ile birlikte yaptığı basın açıklaması var.
Gümrük Birliği'nin güncellenmesinde hangi dört alanda ilerleme var?
Ticaret Bakanı dört başlığı sıraladı: e-ticaret, kamu alımları, yatırımlar ve tarım ürünleri. E-ticarette AB kendi mevzuatını hazırlarken Türkiye'yle eşgüdüm içinde hareket ediyor; Bolat'ın aktardığına göre Türkiye, AB'nin 1 Temmuz'da uygulamaya koyduğu ve paket başına 3 avro alınmasını öngören düzenlemeden muaf tutuldu. Kamu alımlarında Temmuz ayında TBMM'de kabul edilen kanunun ardından ikili anlaşma için analiz süreci tamamlandı, teknik görüşmeler başladı. Yatırımlar ve tarım ürünleri için ayrıntı verilmedi; ikisi şimdilik başlık düzeyinde duruyor.
Ömer Bolat ve Šefčovič'in ortak açıklamasında neler yazıyor?
Šefčovič ile birlikte yapılan değerlendirmede işbirliği alanları olarak kamu alımları, döngüsel ekonomi, iş insanlarının hareketliliği, dijital ticaret ve teknik mevzuat uyumu sayıldı. Ortak açıklamadaki somut adımlar şöyle: TAREKS kapsamındaki ithalat kontrollerine ilişkin ticaret engeli kaldırıldı, yetkilendirilmiş yükümlü programlarının karşılıklı tanınması için çalışmalar sürecek, Türkiye'nin AB Makine Yönetmeliği'ne uyumunu tamamlaması önemli bir adım olarak kaydedildi, elektronik imzaların karşılıklı tanınması için teknik çalışma yürütülmesinde mutabakata varıldı. Bolat, özellikle otomotivdeki entegrasyonu iki yönlü, yani çift şeritli bir yola benzetti.
Gümrük Birliği müzakere yetkisi kimde, süreç şimdi nerede?
Yetki AB Konseyi'nde. Bolat'ın anlattığına göre bazı üye ülkelerin tutumu nedeniyle Konsey, Komisyona Gümrük Birliği'nin güncellenmesi için henüz resmî müzakere yetkisi vermedi. Bu yüzden iki taraf konu bazında, yani başlık başlık ilerliyor. Bolat son üç ayda üç, son bir yılda beş kez resmî ziyaretle Brüksel'e geldiğini hatırlattı ve ilişkinin Türkiye için ne kadar önemliyse AB için de o kadar önemli olduğunu söyledi. Ömer Bolat'ın bu ziyaretteki Belçika temaslarını ve 15 milyar dolarlık ticaret hedefini ayrıca yazmıştık.
Sanayi Hızlandırma Yasası Türkiye'yi nasıl ilgilendiriyor?
AB Komisyonu'nun sunduğu Sanayi Hızlandırma Yasası'nda otomotiv ve elektrikli araçlara ilişkin sınırlayıcı düzenlemeler bulunuyor. Bakan, bunların giderilmesi için yoğun diplomasi yürüttüklerini söyledi; yasanın Avrupa Parlamentosu ile AB Konseyi'nde karara bağlanacağını, sürecin sakin ve serinkanlı izlenmesi gerektiğini ekledi. Türkiye'nin AB'nin yeni sanayi stratejilerine, yani Made in EU yaklaşımına tam olarak dahil edilmesini isteyen bakan, birçok AB yetkilisinin de Türkiye'nin bu çatının içinde olması gerektiğine inandığını anlattı.
Türkiye-AB ticareti ne kadar, bu rakamlar ne anlama geliyor?
Bolat'a göre Türkiye-AB ticareti 30 yılda 11 kat artarak 233 milyar dolara çıktı. Šefčovič ise 2025'te karşılıklı mal ticaretinin 218 milyar avroyla rekor seviyeye ulaştığını, hizmet ticaretinin de 40 milyar avroyu geçtiğini söyledi. İki rakam farklı para birimleriyle verildiğinden birbirine doğrudan eklenmez ya da kıyaslanmaz. Toplantıya ilişkin aktarılan rakamlara göre son beş yıldaki toplam ticaret hacmi 900 milyar avro, yıllık ticarette otomotivin payı 55 milyar avro yani yüzde 26, Türkiye'deki otomotiv üretiminin yüzde 75'i ise AB şirketlerine ve iştiraklerine ait. Avrupa Birliği, Türkiye'nin en büyük ticaret ortağı.
Gümrük Birliği güncellemesi Avrupa Birliği'ne ihracat yapanı nasıl etkiler?
Gümrük Birliği, sanayi ürünlerinin Türkiye ile AB arasında gümrük vergisiz dolaşmasını sağlıyor. Güncelleme konuşulurken asıl soru, bu çerçevenin hizmetlere, kamu ihalelerine, e-ticarete ve tarıma ne kadar genişleyeceği. İhracatçı için masadaki somut kalemler belli: paket başına 3 avroluk düzenlemeden muafiyet, ithalat kontrollerindeki engelin kalkması, Makine Yönetmeliği uyumunun tamamlanması. Otomotivde ise Sanayi Hızlandırma Yasası'ndaki elektrikli araç kısıtlarının giderilmesi öne çıkıyor. Bu açıklamalarda tarife değişikliği duyurulmadı.
