Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Brüksel'deki bölgesel güvenlik toplantısının ardından Karadeniz'de tahıl sevkiyatını yeniden işler hâle getirmek için hem Ukrayna'yla hem Rusya'yla konuştuklarını söyledi. Hakan Fidan'ın mesajı iki yönlüydü: Ankara kapı çalıyor, ama masadaki denklem zor.
Hakan Fidan Brüksel'de ne söyledi?
Fidan Brüksel'de, AB Dış İlişkiler Konseyi kapsamında yapılan İkinci Bölgelerarası Güvenlik ve Bağlantısallık Bakanlar Toplantısı'na katıldı. Toplantıda Avrupa Birliği üyelerinin yanı sıra Karadeniz, Güney Kafkasya ve Orta Asya'dan temsilciler yer aldı. Fidan'a göre Türkiye, Avrupa'yı Karadeniz'e, Kafkasya'ya ve Orta Asya'ya bağlayan bir noktada duruyor; bu konum Ankara'ya çözüm önermek ve öncülük etmek gibi bir sorumluluk yüklüyor. Bakan ayrıca Orta Koridor, Kalkınma Yolu, Üç Deniz Girişimi ve Global Gateway gibi farklı bağlantısallık projelerinin birbirini tamamlayacak biçimde ilerlemesi gerektiğini söyledi.
Karadeniz tahıl anlaşması ne durumda?
Ortada henüz imzalanmış bir anlaşma yok; Fidan'ın anlattığı, üzerinde çalışılan bir formül. Bakan “Kafamızdaki formül bir yere gider ve bunu hallederiz” dedi, ardından güçlüğü de saklamadı: Ruslar, kalıcı bir barış anlaşması olmadan Ukrayna'yla geçici bir Karadeniz düzenine yanaşmak istemiyor. Yani Moskova tahıl koridorunu savaşın bitişinden ayrı düşünmüyor. Formülün içeriği, aktarılan sözlerde yer almıyor.
Ruslar neden geçici anlaşmaya yanaşmıyor?
Fidan'ın tarif ettiği tıkanıklığın adı Donbas. Bakan, Ukrayna-Rusya görüşmelerinde konunun özünün hâlâ çözülmediğini gördüklerini, bunu kamuoyuna bildirmeyi de görev bildiğini söyledi. Toprak meselesi kilitlenince Rusya'nın “önce kalıcı barış” tutumu da yerinde kalıyor. Hakan Fidan'a göre çıkacak bir barış yalnızca Rusya ile Ukrayna arasında kalmayacak; Avrupa ile Rusya arasında da yeni bir güvenlik düzeni gerektirecek.
Karadeniz tahıl koridoru neden önemli?
Ukrayna'nın buğdayı ve mısırı Karadeniz limanlarından dünya pazarlarına çıkıyor. Temmuz 2022'de İstanbul'da imzalanan Karadeniz Tahıl Girişimi gemilerin geçişini bir süre sağlamıştı; Rusya Temmuz 2023'te anlaşmanın uzatılmasını kabul etmedi ve koridor kapandı. O günden bu yana Karadeniz'de güvenli geçiş konusu yeniden masada. Bölgede ticari gemilerin hedef alındığı olaylar da sürüyor; Romanya açıklarında bir kargo gemisine yönelik İHA saldırısını ayrıca yazmıştık. Seyrüsefer güvenliği bu yüzden Fidan'ın Brüksel konuşmasının merkezinde durdu.
Montrö Boğazlar Sözleşmesi Karadeniz güvenliğinde ne anlama geliyor?
1936 tarihli Montrö Boğazlar Sözleşmesi, İstanbul ve Çanakkale boğazlarından ticaret ve savaş gemilerinin geçişini düzenliyor. Fidan, Karadeniz'de istikrar için “bölgesel sahiplenme” anlayışının ve Montrö'nün vazgeçilmez rolünün altını çizdi. Türkiye, Karadeniz'e kıyıdaş ülkelerin güvenliği konusunda dışarıdan bir müdahale yerine bölge ülkelerinin kendi aralarındaki iş birliğini öne çıkarıyor. Fidan Brüksel'de, Türkiye'nin AB ülkeleriyle tamamlayıcı kapasitesini bir araya getirmesinin iki tarafa da ekonomik kazanç sağlayacağını ve Ankara'nın uzun vadeli projelerde güçlü, güvenilir bir ortak olarak kalacağını da vurguladı.
Hakan Fidan'ın açıklaması günlük hayata nasıl yansır?
Karadeniz'den tahıl akışı aksadığında bundan yalnızca limanlar değil, ekmeğin ve yemin hammaddesine bağlı herkes etkileniyor. Fidan'ın verdiği mesaj, Ankara'nın hem Kiev hem Moskova ile kanalı açık tuttuğu ve formül üzerinde çalıştığı yönünde. Ama Rusya'nın barış şartı değişmedikçe somut bir tarih ya da anlaşma metni ortada görünmüyor.


▶ Videoyu tam ekran izle


