Brüksel'de “Made in EU” tartışması kızışırken Toyota, Avrupa Birliği'ne açık bir çağrı yaptı: Türkiye, otomotivde “Avrupa'da üretim” kuralının dışında bırakılmasın. Toyota Motor Europe Başkanı ve CEO'su Yoshihiro Nakata, Japon üreticinin Avrupa'da misafir olmadığını, Avrupalı bir üretici olarak bu sanayinin başarısını istediğini söyledi. Şirketin Kurumsal İşler Başkanı Matt Harrison ise Avrupa'nın dış dünyadan soyutlanmasının rekabet gücünü zayıflatacağını savundu. Çağrı, Almanya ile Fransa'nın otomotivde ortak çizgiye geldiği haberlerinin ardından, bugün öğleden sonra geldi.
Made in EU kuralı nedir, Türkiye'yi neden ilgilendiriyor?
Avrupa Birliği, Avrupa Komisyonu'nun Sanayi Hızlandırma Yasası (Industrial Accelerator Act) ve Otomotiv Paketi üzerinden kendi otomobil sanayisini korumaya çalışıyor. Mantık basit: kamu alımlarında ve teşviklerde Avrupa Birliği sınırları içinde üretilen araçlar öne geçecek. Türkiye bu hesabın tam ortasında, çünkü 1996'dan beri Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği içinde ve Türkiye'deki otomotiv fabrikaları Avrupa tedarik zincirinin parçası. Düzenleme mevcut haliyle yürürlüğe girerse Türkiye'deki üreticilerin bazı kamu desteklerine erişimi ve yeni model yatırımları olumsuz etkilenebilir. Metin ise henüz Avrupa Birliği genelinde kabul edilmedi; nihai koşullar müzakerelerle netleşecek.
Almanya ile Fransa otomotivde neyde anlaştı?
Bazı yayın organlarının haberine göre Almanya Başbakanı Friedrich Merz ile Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron bir otomotiv paketinde uzlaştı. Pakette iki ayak var. Birincisi iklim tarafı: 2035'ten itibaren üreticilerin emisyonlarını ortalama yüzde 90 azaltması yeterli olacak, kalan yüzde 10 için karbon dengeleme zorunluluğu kalkacak; filo ortalaması tutturulduğu sürece benzinli ve dizel araç satışı sürecek. İkincisi Fransa'nın uzun süredir savunduğu koruma: 2028'den itibaren devlet destekli alım primleri, kiralama sübvansiyonları ve kamu ihaleleri yalnızca Avrupa'da üretilen araçlara verilecek, bu araçlarda parçaların katma değer bazında en az yüzde 70'i Avrupa menşeli olacak. İki ülkenin bunu Avrupa Birliği Konseyi'nde ortak lobiyle savunacağı bildiriliyor. Paketin ayrıntıları müzakerede değişebilir.
Türkiye için istisna var mı, İngiltere'ye ne verildi?
Haberlere göre İngiltere, Avrupa Birliği'nin ticaret ve yatırım koruma kurallarına uyduğu sürece belirli koşullarla “Made in EU” uygulamasının dışında tutulabilecek. Türkiye için benzer bir istisna öngörülmüyor. Toyota'nın itirazı tam burada. Şirkete göre Türkiye, İngiltere ve Japonya ile birlikte Avrupa'nın erişebildiği pazarı yaklaşık 31 milyon araç büyüklüğüne çıkarıyor; Toyota'nın gerekçesi, bu üç ortağı kapı dışarı koymanın Avrupa'nın kendi pazarını da daraltacağı.
Toyota Avrupa Birliği'nden tam olarak ne istiyor?
İstek listesi uzun. “Made in Europe” yerine “Made with Europe” anlayışı benimsensin; serbest ticaret anlaşması ya da Gümrük Birliği ilişkisi bulunan ve karşılıklılık koşullarını sağlayan sınırlı sayıda güvenilir ortak Avrupa üretimi kapsamında sayılsın. Kamu alımları, otomobil teşvikleri ve kurumsal araç filolarında ortak kurallar uygulansın; Türkiye dahil güvenilir ortaklarda üretilen araçlar bu desteklerden eşit koşullarda yararlansın. Yakıt hücreli araçlar, Avrupa'daki üretim ve tedarik altyapısı gelişene kadar yerlilik koşulundan geçici olarak muaf tutulsun. Toyota ayrıca 2035 emisyon hedeflerinde esneklik istedi.
Fransa, Almanya'yı Türkiye konusunda vazgeçirdi mi?
Sosyal medyada Fransa'nın, Türkiye'yi “Made in EU” kapsamına almak isteyen Almanya'yı bu fikirden vazgeçirdiği öne sürüldü. İddiayı doğrulayan resmî bir açıklama yok. Bilinen şu: Almanya daha önce Türkiye gibi Avrupa tedarik zincirine bağlı ülkeleri de içine alan geniş bir yaklaşımı savunmuştu; Fransa ise çerçevenin mümkün olduğunca 27 üye ülkeyle sınırlı kalmasını istiyor. Tartışma, Almanya'nın “Made with EU”, Fransa'nın “Made in EU” dediği iki ayrı kapıda düğümleniyor.
Bu ne demek, Türk otomotiv sektörü için ne değişebilir?
Kesin etki yasanın son metnine bağlı; şu an netleşmiş bir rakam ya da yürürlük tarihi yok. Risk ise net: kapsam dışı kalan Türk üreticiler Avrupa'daki kamu alımlarından ve teşviklerden yararlanamayabilir, yeni model yatırımları olumsuz etkilenebilir. Gümrük Birliği sayesinde otuz yıldır tarifesiz ve kotasız çalışan bir sanayi için Avrupa Birliği'nin vereceği karar, otomotiv ihracatının geleceğini de belirleyecek.
