Bulgaristan, Karadeniz'de ticari gemilere yönelik İHA saldırılarının sıklaşması üzerine NATO'ya resmen başvurdu. Savunma Bakanı Dimitar Stoyanov 16 Ekim Cuma günü yaptığı açıklamada saldırıların yoğunluğunun her geçen gün arttığını söyledi ve Sofya'nın ittifaktan askerî destek istediğini duyurdu. Aynı konuşmada Türkiye'yi ve Romanya'yı da ortak bir hatta çağırdı.
Bulgaristan NATO'dan tam olarak ne istiyor?
Başvuru, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte'ye ve Avrupa Müttefik Yüksek Komutanı Alexus Grynkewich'e yapıldı. Bulgaristan'ın talep listesinde dört kalem var: hava araçları, füze sistemleri, İHA'lara karşı savunma sistemleri ve hava devriyeleri. Desteğin hangi kapsamda ve ne zaman verileceği henüz belli değil. Stoyanov, benzer ihtiyacın Romanya ve Baltık ülkelerinde de bulunduğunu, Avrupalı ortakların gözünün artık Karadeniz'e çevrildiğini de söyledi.
Stoyanov Türkiye ve Romanya için ne önerdi?
Bakan, bölge ülkelerinin koordineli hareket etmesi gerektiğini belirtti ve Türkiye, Bulgaristan ve Romanya arasında ortak bir eylem stratejisi kurulmasının önemini vurguladı. Yani ortada imzalanmış bir üçlü ittifak yok; masaya konan şey, Karadeniz'in üç kıyıdaşının aynı planda buluşması çağrısı. Bükreş'ten de benzer bir ses çıktı: Romanya Savunma Bakanı Radu Miruta'nın Bulgar mevkidaşına ortak bir Karadeniz askerî komutanlığı fikrini ilettiği ve NATO yönetimine ortak mektup yazmayı önerdiği aktarıldı. Aktarılanlara göre Romanya, komutanlığa 2028'den itibaren kendi kıyısında ev sahipliği yapmaya hazır; o tarihe kadar yapının Türkiye'nin Karadeniz kıyısında, Romen ve Bulgar subaylarla çalışabileceği söyleniyor.
Karadeniz'de son günlerde ne oldu?
Stoyanov'un açıklamasında saldırıya uğrayan gemi olarak Chelsea 3 anıldı. Gemi, Burgaz'a bağlı Lozenets köyünün yaklaşık 10 kilometre doğusunda demirli; çekilmesi için başlatılan operasyon kötü hava yüzünden durduruldu, hava düzelince yeniden denenecek. Basına yansıyan bilgilere göre 13 Ekim'de Gine-Bissau bayraklı HS Dignity adlı yük gemisi bir İHA saldırısının ardından batmış, 11 mürettebat kayıp olarak bildirilmiş, Sofya da bunun üzerine Rusya'nın büyükelçisini çağırmıştı. Bulgaristan saldırıların sorumlusunu resmen açıklamadı; aktarılana göre Rusya'nın büyükelçisi ise olayın üçüncü bir tarafın provokasyonu olabileceği ihtimalini dışlamadı.
Bulgaristan'ın elinde ne var, bu Türkiye'yi neden ilgilendiriyor?
Stoyanov'a göre Bulgaristan kara sularını izlemek için şimdilik iki keşif sistemi kullanıyor; üçüncüsünün yıl sonuna kadar devreye girmesi bekleniyor. Bakanın 14 Ekim'de parlamentoda, ülkenin NATO'nun İHA karşıtı girişimine 30 Ekim'e kadar katılmayı beklediğini söylediği de aktarıldı.
Türkiye bu denklemin dışında değil. Karadeniz'in kıyıdaşı olduğu gibi, Boğazlar'ı Montrö Sözleşmesi'ne göre yöneten ülke de o; Karadeniz'e giren ve çıkan ticari gemilerin hattı Türk sularından geçiyor. Diyarbakır'dan havalanan savaş uçaklarının Karadeniz eğitim uçuşuna dair MSB açıklamasını daha önce aktarmıştık. Bulgaristan'ın talebi ve Romanya'nın komutanlık fikri şimdi Ankara'nın önünde duran bir dosya; Türkiye'den bu tekliflere dair resmî bir yanıt elimizdeki haberlerde yer almıyor.
Bu gelişme sizi nasıl etkiler?
Karadeniz'de gemi vurulduğunda sigorta primleri ve navlun maliyetleri genellikle yükselir; yük gemilerinin güvenliği, bu hattan geçen tahıl ve enerji sevkiyatları için belirleyicidir. Yine de saldırıların Türk limanlarına ya da Türk bayraklı gemilere etkisine dair bugüne kadar açıklanmış bir veri yok.
