Bursa'da yaşayan bir kadının babasından bağlanan yetim aylığı, boşandığı eşiyle aynı evde yaşadığı gerekçesiyle 26 Ekim 2008'de SGK tarafından kesildi. Kadının açtığı dava iş mahkemesinde de bölge adliye mahkemesinde de lehine sonuçlandı; dosya Yargıtay 10. Hukuk Dairesi'ne gidince karar bozuldu. Daire, bozma gerekçesinde hem kanunun aradığı şartı hem de mahkemenin nasıl bir inceleme yapması gerektiğini ayrıntılı biçimde yazdı.
Boşandığı eşiyle aynı evde yaşayanın yetim aylığı kesilir mi?
Kesilir; kanun bunu açıkça öngörüyor. 5510 sayılı Kanun'un 56. maddesinin ikinci fıkrasına göre eşinden boşandığı hâlde boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların bağlanmış gelir ve aylıkları kesilir, kendilerine ödenen tutarlar 96. madde hükümlerine göre geri alınır. Yetim aylığı da bu kapsamda. Kural 1 Ekim 2008'den beri uygulanıyor; öncesindeki mevzuatta boşandığı eşle fiilen aynı evde yaşamayı aylık kesme sebebi sayan bir hüküm yoktu.
SGK yetim aylığını neden ve ne zaman kesti, dava nasıl başladı?
Kadın 2001'de eşinden boşanmıştı. Kurum sigortalısı babası 2002'de ölünce kendisine yetim aylığı bağlandı; bu ödeme, sigortalı ya da emeklinin ölümü hâlinde çocuklarına SGK'nın bağladığı ölüm aylığının halk arasındaki adı. Kadın babasının ölümünde boşanmış olmasına rağmen aylık almaya başlamıştı. SGK, kadının boşandığı eşiyle fiilen aynı evde yaşadığı gerekçesiyle aylığı 26 Ekim 2008'de kesti. Aradan 14 yıl geçti; kadın 19 Temmuz 2022'de yeniden başvurdu, talebi reddedilince dava açtı. İş mahkemesi aylığın başvuru tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmeye devam etmesine hükmetti, bölge adliye mahkemesi de SGK'nın istinaf başvurusunu reddetti.
Yargıtay 10. Hukuk Dairesi yetim aylığı kararını neden bozdu?
Daire iki şeyi birlikte söyledi. Hukuki tarafı: kanun metni boşanmanın amacına dair bir şart aramıyor, boşanmanın gerçek mi göstermelik mi olduğunu araştırmak mahkemenin işi değil; 1 Ekim 2008'den itibaren çiftin her ne sebeple olursa olsun fiilen birlikte yaşadığı belirlenirse aylık kesiliyor. Usul tarafı: yerel mahkeme, polisin yüzeysel araştırması ile birkaç tanık beyanına dayanarak karar vermişti, bu eksik inceleme sayıldı. Yeniden yargılamada tarafların nüfus ve adres kayıtları resmen getirilecek, kolluk iki adreste kimlerin yaşadığını tespit edecek; muhtar, komşular, kapıcı ve bina yöneticisi gibi bağımsız kişiler tanık olarak dinlenecek.
Kesilen yetim aylığı yeniden bağlanır mı?
Bu dosyada iş mahkemesi, aylığın başvuru tarihi olan 19 Temmuz 2022'den itibaren ödenmesine karar vermişti; 2008'e uzanan geriye dönük bir ödeme söz konusu değildi. Yargıtay'ın bozmasıyla bu hüküm şimdilik ortadan kalktı. Aylığın yeniden bağlanıp bağlanmayacağı, kadının boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşayıp yaşamadığına dair yapılacak yeni incelemenin sonucuna bağlı.
Karar kimleri ilgilendiriyor, SGK aynı evde yaşamayı nasıl tespit edecek?
Karar, boşandığı hâlde eski eşiyle aynı evde yaşadığı belirlenen ve ölüm geliri ya da aylığı alan eş ile çocukları ilgilendiriyor. Bozma gerekçesi, benzer dosyalarda yüzeysel bir araştırmayla yetinilemeyeceğini gösteriyor: adres kayıtları, kolluk tespiti ve bağımsız tanıklar birlikte değerlendirilecek. Dosya, Yargıtay'ın tarif ettiği yönteme göre yeniden görülmek üzere iş mahkemesine dönecek. Anayasa Mahkemesi de Temmuz'da kamuoyuna yansıyan bir kararında, İstanbul Anadolu 21. İş Mahkemesi'nin başvurusu üzerine bu kuralı Anayasa'ya uygun buldu; gerekçesinde hakkın kötüye kullanılmasının önlenmesini ve sosyal güvenlik kaynaklarının verimli kullanılmasını gösterdi.
