Çanakkale'nin Çan ilçesinde, Bahadırlı Köyü sınırlarındaki İnkaya Mağarası'nda arkeoloji kazısı bu yıl 10. sezonunu yaşıyor. Ekip, 86 bin yıl öncesine uzanan insan izlerinin peşinde. Kazı başkanı Prof. Dr. İsmail Özer'e göre mağarada ortaya çıkan keşif, dünyada az rastlanan örneklerden biri. Bu mağara arkeoloji çevrelerinde zaten tanınıyordu; şimdi öne çıkan şey ise çok daha somut: dev bir çakmaktaşı kütlesi.
Çanakkale'deki 86 bin yıllık mağarada ne bulundu, keşif neden nadir sayılıyor?
Keşfin merkezinde bir çakmaktaşı kütlesi var ve ölçüsü ağır: Özer'in verdiği bilgiye göre 130 metre uzunluğunda, 30 metre genişliğinde. Paleolitik Çağ insanları bu kütleyi ham madde kaynağı olarak doğrudan kullanmış. Paleolitik, yani Eski Taş Çağı; insanlığın en uzun dönemi. Çakmaktaşı kırıldığında keskin kenar veren sert bir taş olduğu için o devrin kesici ve kazıyıcı aletlerinin çoğu bu tür taşlardan çıkıyordu. Özer, böyle bir kütlenin dünyada nadir görülen örneklerden olduğunu söylüyor. Yani Çanakkale'deki mağara, insanın alet taşını nereden aldığını gösteren somut bir kanıt sunuyor.

İnkaya Mağarası'nda arkeoloji kazısını kim yürütüyor, mağara nerede?
Mağara, Çanakkale'nin Çan ilçesine bağlı Bahadırlı Köyü'nün sınırlarında. Kazıyı Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Antropoloji Bölümü Paleoantropoloji Anabilim Dalı'ndan Prof. Dr. İsmail Özer yönetiyor; paleoantropoloji, insanın kökenini ve fosil izlerini inceleyen dal. Sahada 25 kişilik bir ekip çalışıyor. Çalışmalar Geleceğe Miras Projesi'nin içinde yürüyor, Kültür ve Turizm Bakanlığı destek veriyor. Sistematik kazı 2017'de başladı; bir önceki yıl yüzey araştırması yapılmıştı. 2021'de kazı Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsü kazandı.
86 bin yıllık mağarada şimdiye kadar kaç alet çıktı?
Sayı 35 bine yaklaştı. Çıkan buluntular yontma taş: çakmaktaşı ve bazalttan yapılmış yongalar, dilgeler (ince, uzun kesici parçalar), kazıyıcılar, uçlar, çentikli ve dişlemeli aletler, çekirdekler, vurgaçlar. Yontma taş demek, taşın kırılıp işlenerek alete dönüştürülmesi demek; her parça, o devirde bir elin o taşı tuttuğunun işareti. Atölye alanındaki dolgu tabakasının kalınlığı 3,5 metreyi aşıyor. Ekip, mağarada 86 bin yıla inen bir insan kullanımının kanıtlandığını belirtiyor.

Paleolitik insan Çan'daki bu mağarayı neden seçti?
Mağaranın kayalıkları çakmaktaşı ham maddesi veriyordu, yöredeki sıcak su kaynakları ise Paleolitik Çağ insanına yaşam kolaylığı sağlıyordu. Aynı noktada hem alet taşı hem sıcak su vardı; bir mağaranın bu kadar uzun süre kullanılması için güçlü bir sebep. Arkeoloji gözüyle bakınca Çanakkale'deki bu mağara yalnız bir barınak değil, aynı zamanda bir ham madde ocağı.
Kazı ekibi bu sezon neyin peşinde?
Hedef, Paleolitik Çağ insanının kendisine ulaşmak: iskelet kalıntılarını bulmak. Bu kalıntılar çıkarsa o insanların neyle beslendiği ve mağarayı nasıl kullandığı daha net okunabilecek. Kazı 2017'den beri sürdüğü için ekip her sezon bir önceki sezonun bıraktığı yerden devam ediyor; Çanakkale'deki mağarada arkeoloji, küreğin değil sabrın işi.






