Doğu Akdeniz'de karşılıklı NAVTEX ilanları art arda geldi. Yunan basınına dayanan haberlere göre Yunanistan, 19 Ekim'de Fransa, İtalya ve Güney Kıbrıs'la birlikte “Eunomia” adlı bir tatbikat yapacak; Türkiye ise Antalya NAVTEX istasyonundan, Girit-Rodos-Kıbrıs üçgeninin ortasını kapsayan kendi uyarısını yayımladı. Türk NAVTEX'inin numarası, koordinatları ve saat aralığı haberlere yansımadı; Millî Savunma Bakanlığı'nın bu uyarıya dair ayrıca bir açıklaması da elimizdeki haberlerde yer almıyor.
Yunanistan'ın Doğu Akdeniz'de 19 Ekim'de yapacağı tatbikat nedir?
Haberlere göre tatbikatın adı Eunomia ve Yunanistan'ın yanı sıra Fransa, İtalya ile Güney Kıbrıs'ın deniz ve hava unsurları katılacak. Sabah saatlerinde gerçek atışlı eğitim yapılacak, öğleden sonra faaliyet Kaşot ve Kerpe adalarının güneydoğusunda sürecek. Yunan basını tatbikatı askerî açıdan basit bir eğitim olarak görüyor, ancak güzergâhı yüzünden jeopolitik açıdan önemli buluyor. Girit'teki Heraklion NAVTEX istasyonunun uyarısında ayrıca bir Fransız deniz dibi araştırma gemisinin, Abeille Marengo'nun, kablo projesi için ilan edilen bölgede çalışacağı yazıyor. Hangi gemilerin kaç birimle katılacağı belirtilmedi.
Türkiye'nin NAVTEX'inde ne yazıyor?
Aktarılan bilgilere göre Antalya istasyonundan yayımlanan uyarı Girit-Rodos-Kıbrıs üçgeninin ortasını kapsıyor. Metnin aktarılan kısmında, bölgede tatbikat duyurma yetkisinin Türkiye'de olduğu, Atina'nın yetkisiz bulunduğu ve Ankara'dan izin alınmadan yapılacak faaliyetlerin Türk Deniz Kuvvetleri unsurlarının müdahalesiyle karşılaşacağı belirtiliyor. Hangi birimlerin, kaç gemiyle ve nerede görev yapacağı açıklanmadı. Güney Kıbrıs'ın Larnaka istasyonundan duyurduğu NAVTEX için de, Kobi Ruegg adlı geminin 21 Ekim–2 Kasım arasında kablo sistemi için jeolojik araştırma yapacağı belirtilmişti; Ankara'nın bu duyurunun geçersiz olduğunu, bölgenin Türk NAVTEX hizmet alanında kaldığını bildirdiği aktarıldı.
Kablo projesi neden hep aynı noktada düğümleniyor?
Tartışmanın merkezinde, Yunanistan ile Güney Kıbrıs'ı ve oradan Doğu Akdeniz'in doğusuna uzanan şebekeyi denizaltı kablolarla birbirine bağlamayı hedefleyen Great Sea Interconnector (GSI) elektrik projesi var. Tatbikat sahası projenin öngörülen güzergâhıyla büyük ölçüde örtüşüyor; Fransız şirketi Meridiam'ın da projede yer aldığı aktarılıyor. Aktarılana göre MSB'nin 24 Eylül tarihli açıklaması, bölgede izinsiz kablo, boru döşeme ve bilimsel araştırmaya müsaade edilmeyeceğini söylüyordu. Konu yeni de değil: basına yansıyan bilgilere göre Temmuz 2024'te Kaşot açıklarında kablo etüdü yapan bir İtalyan gemisi, Türk savaş gemilerinin müdahalesiyle çalışmasını yarıda bırakmıştı.
NAVTEX nedir, bu uyarılar ne anlama geliyor?
NAVTEX, denizcilere seyir ve güvenlik uyarılarını ileten uluslararası bir sistem. Ülkeler kendi istasyonlarından tatbikat, atış, sismik araştırma ya da kablo döşeme gibi faaliyetleri ilan eder. Doğu Akdeniz'de sorun, sahaların birbirine geçmesiyle başlıyor: Türkiye Girit-Rodos-Kıbrıs üçgeninin ortasını kendi hizmet alanında sayarken Yunanistan ve Güney Kıbrıs kendi istasyonlarından ilan veriyor, Fransa da gemisi ve şirketiyle bu denklemin içinde.
Önümüzdeki günlerde hangi tarihler kritik?
19 Ekim Pazartesi, Eunomia için ilan edilen gün. 21 Ekim Çarşamba'dan 2 Kasım Pazartesi'ye kadar da Larnaka NAVTEX'inde Kobi Ruegg'in araştırma takvimi var. Bu tarihlerde bölgede Türk Deniz Kuvvetleri'nin ne yapacağına dair resmî bir bilgi bulunmuyor.
