NASA Swift, yaklaşık 22 yıllık yolculuğunu Endonezya semalarında bitirdi. ABD Uzay Kuvvetleri, Neil Gehrels Swift Gözlemevi'nin 4 Kasım Çarşamba günü kuzey Sumatra üzerinde Dünya atmosferine girdiğini doğruladı. Yaklaşık 1,5 ton ağırlığındaki uydunun inişi yönlendirilemiyordu; Swift Gözlemevi, kendi başına alçalıp atmosferde parçalanmaya bırakıldı.
Swift gözlemevi atmosfere ne zaman ve nerede girdi?
Uzay Kuvvetleri'nin teyidine göre giriş, ABD Doğu saatiyle 07.39'da, yani Türkiye saatiyle 15.39'da gerçekleşti. Koordinatlar yaklaşık 3,4 derece kuzey enlemi ile 98,6 derece doğu boylamı; haritada Endonezya'nın Sumatra Adası'nın kuzeyine denk geliyor. Uydu takibiyle tanınan Jonathan McDowell da teleskopun Sumatra'nın kuzeyinde atmosfere yeniden girdiğini söyledi. Giriş saati, NASA'nın çarşamba gününü işaret eden tahminiyle örtüştü.
Neil Gehrels Swift Gözlemevi neden düştü?
Asıl neden yoğun güneş aktivitesi. Güneş hareketlendikçe Dünya'nın üst atmosferi şişiyor, alçak yörüngedeki uydular daha fazla sürtünmeye maruz kalıyor ve plandan çok daha hızlı alçalıyor. NASA Swift'in yörüngesi de bu yüzden geri dönüşü olmayan bir noktaya geldi.
Kurtarma denemesi de yapıldı. Katalyst Space Technologies'in Link adlı uzay aracı 3 Temmuz'da göreve çıktı; amaç, Swift'i yakalayıp yörüngesini yukarı taşımaktı. Haberlerde aktarıldığına göre Link'in itiş sisteminde ve yönünü koruyan reaksiyon tekerleklerinde arızalar çıktı, girişim sonuç vermedi. NASA da görevi inişten önce sonlandırdı; Swift son bilimsel gözlemini 20 Ekim'de yaptı.
NASA Swift Türkiye'ye ya da yerleşim yerlerine zarar verir mi?
NASA'nın önceden yaptığı değerlendirmeye göre uydunun büyük bölümü atmosferde yanacak, geriye kalan parçaların zarar verme riski çok düşük. Giriş noktası Türkiye'den binlerce kilometre uzakta, Sumatra'nın kuzeyinde. Atmosferde ne kadarının yandığı, bazı bileşenlerin yere ulaşıp ulaşmadığı ise henüz açıklanmadı. Bu satırlar yazılırken kaynaklarda herhangi bir hasar ya da yaralanma bilgisi yer almıyordu.
Kontrolsüz düşen bir uydunun nereye ineceği, son saatlere kadar tam olarak kestirilemiyor; yer takip ağları yalnızca bir zaman penceresi verebiliyor. Swift için de çarşamba günü civarı bir pencere veriliyordu ve gerçekleşen giriş bu pencerenin içinde kaldı.
Swift gözlemevi nedir, ne işe yarıyordu?
Swift, 2004'te uzaya gönderilen ve türünün ilk örneği sayılan çok dalga boylu bir gözlemevi. Üç teleskopla evrendeki en güçlü patlamalar olarak anılan gama ışını patlamalarını yakalıyordu. Planlanan ana görev süresi yalnızca iki yıldı, ama Swift Gözlemevi yaklaşık 22 yıl çalıştı. Bu süre içinde aktif galaksileri, yıldızlardaki X-ışını parlamalarını, süpernovaları ve Güneş Sistemi'ndeki cisimleri de gözlemledi. Adını, görevin başındaki bilim insanı Neil Gehrels'ten alıyor.
Yani NASA Swift'in sonu, yalnızca bir uydunun düşmesi değil; bilim dünyasının gama ışını patlamalarını anında yakalayıp başka teleskopları o noktaya çevirmesini sağlayan bir sistemin de sessizce devre dışı kalması demek. Hangi görevin bu işi devralacağı kaynaklarda anlatılmıyor.
