Mali Eylem Görev Gücü (FATF), Türkiye için hazırladığı 5. Tur Karşılıklı Değerlendirme Raporu'nu 23 Eylül'de kendi internet sitesinden yayımladı. Raporda Türkiye, kara para aklama ve terörün finansmanıyla mücadeleye ilişkin 40 tavsiyenin 38'ine uyumlu bulundu. Geriye kalan iki başlık ve raporun içine gizlenen ayrı bir karar, haftalardır konuşulan "gri liste" sorusunun cevabını da beraberinde getirdi.
FATF raporunda Türkiye'nin gri liste riski var mı?
Hazine ve Maliye Bakanlığı, rapor yayımlanır yayımlanmaz konuya ilişkin resmî açıklama yaptı. Bakanlığın açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
"Suç gelirlerinin aklanması, bağlantılı öncül suçlar, terörizmin finansmanı ve kitle imha silahlarının yayılmasının finansmanıyla mücadele alanında ülkemizin stratejik bir eksikliği olmadığı, dolayısıyla gri liste riskinin bulunmadığı hususları da FATF tarafından açık bir şekilde tescil edilmiştir."
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek yönetimindeki bakanlık, bu açıklamayla Türkiye'nin önümüzdeki dönemde gri listeye geri dönme riskinin bulunmadığını netleştirmiş oldu. Aynı değerlendirmeyi Mali Suçları Araştırma Kurulu (MASAK) da paylaştı ve kurumsal kapasiteyi güçlendirmeye devam edeceklerini duyurdu.
Türkiye daha önce gri listeye girmiş miydi?
Evet. FATF Genel Kurulu, Türkiye'yi 21 Ekim 2021'de gri listeye almıştı. Ülke, 23-28 Haziran 2024'te Singapur'da toplanan FATF Genel Kurulu'nun 28 Haziran 2024 tarihli kararıyla bu listeden çıkarılmıştı. Bu, Türkiye'nin FATF gri listesiyle ikinci karşılaşması oldu; ülke ilk kez 2011'de listeye girmiş, 2014'te çıkarılmıştı. 23 Eylül'de yayımlanan yeni rapor, 2024'teki çıkışın kalıcı olduğunu ve şu an için bir geri dönüş riski taşımadığını teyit ediyor.
FATF'in Türkiye'ye verdiği not tam olarak ne anlama geliyor?
Raporun teknik uyum bölümünde Türkiye 40 tavsiyenin 38'inde "uyumlu" ya da "büyük ölçüde uyumlu" bulundu. Etkililik değerlendirmesinde tablo daha karışık: 11 kısa vadeli çıktının yalnızca 3'ü "önemli ölçüde etkili", 8'i ise "ılımlı ölçüde etkili" olarak derecelendirildi.
| Değerlendirme kalemi | Sonuç |
|---|---|
| Teknik uyum (40 tavsiye) | 38 tavsiyeye uyumlu |
| Etkililik - "önemli ölçüde etkili" | 3 çıktı / 11 |
| Etkililik - "ılımlı ölçüde etkili" | 8 çıktı / 11 |
| Gri liste riski | Bakanlığa göre yok |
Yani Türkiye'nin mevzuatı FATF standartlarına büyük oranda uysa da, bu kuralların sahada ne kadar işlediği konusunda FATF'in çekincesi sürüyor.
Rapordaki "geliştirilmiş takip" kararı ne demek?
FATF, Türkiye'yi gri listeye almadı ama geliştirilmiş takip (enhanced follow-up) sürecine soktu. Bu, gri listeden ayrı işleyen bir denetim mekanizması. Türkiye'ye "Temel Tavsiye Edilen Eylemler" başlığı altında üç yıllık bir yol haritası verildi. FATF, bu süre içinde somut ilerleme görülmezse "yüksek düzeyde bir misyon" göndermek de dahil ek önlemler devreye sokabileceğini bildirdi.
FATF'in raporda işaret ettiği eksiklikler neler?
- Para aklama ve terör finansmanı davalarında yaklaşık 7 bin dosyalık bir yığılma bulunuyor.
- Terör finansmanı risklerinin bütüncül biçimde anlaşılmasında eksiklik tespit edildi.
- Uyuşturucu kaçakçılığı gibi yüksek riskli suçlara ilişkin para aklama soruşturmaları yetersiz bulundu.
- Terör finansmanına yönelik kovuşturmaların, hükümlerin ve varlık geri kazanımının güçlendirilmesi isteniyor.
- Şirketler gibi tüzel kişiler ceza hukuku kapsamında sorumlu tutulamadığından yalnızca idari yaptırımla karşılaşabiliyor.
Gri liste riskinin kalkması ekonomiyi nasıl etkiler?
Bir ülkenin FATF gri listesinde kalması muhabir banka ilişkilerini zorlaştırır, yabancı sermaye girişini caydırır ve ülke risk primini yukarı çeker. Türkiye'nin 2021-2024 arasındaki gri liste dönemi, dolar kuru ve hisse senedi piyasasındaki oynaklığı artıran etkenlerden biri olarak anılıyordu. Yeni raporun gri liste riskini açıkça dışlaması, en azından bu başlıkta Türkiye'nin finansal itibarına yönelik belirsizliği ortadan kaldırıyor. Buna karşılık geliştirilmiş takip süreci, FATF'in Türkiye'yi önümüzdeki üç yıl boyunca yakından izlemeye devam edeceği anlamına geliyor.
