İstanbul merkezli Takasbank, fon soruşturmasının gölgesinde sosyal medyada dolaşan TPP ve TEFAS iddialarına 17 Ekim Cumartesi akşamı yazılı bir açıklamayla yanıt verdi. Metin rakamla dolu: yaklaşık 240 milyar liralık işleme karşılık yaklaşık 450 milyar liralık teminat, bu teminatın yüzde 84'ünü oluşturan banka teminat mektupları ve Tera Portföy Birinci Serbest Fon'un (TLY) TEFAS'taki 2025'ten bu yana uzanan geçmişi. Takasbank'ın kendi anlatımıyla tablo şöyle.
Fon soruşturmasında Takasbank neden açıklama yaptı?
Sebep, soruşturmanın çevresinde dolaşıma giren iddialar. Anlatılanlara göre Takasbank Para Piyasası'ndan (TPP) bazı kişi ve kuruluşlara kaynak sağlanmıştı; Tera Portföy Birinci Serbest Fon da aylarca TEFAS'ta Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) onayı olmadan işlem görmüştü. Takasbank bu iddiaların gerçeği yansıtmadığını bildirdi. Yanıt iki başlıkta toplanıyor: TPP'nin işleyişi ve TLY fonunun TEFAS'taki geçmişi. Fon soruşturmasının MASAK ayağını ve TMSF'ye yapılan iadeleri daha önce ayrıntılarıyla yazmıştık.
Takasbank TPP üzerinden kime finansman sağladı?
Açıklamanın en net cümlesi şu: Takasbank kendi kaynaklarından hiçbir kişiye ya da kuruluşa finansman sağlamadı. Banka, TPP'de ne borç veren ne de borç alan taraf olduğunu söylüyor. TPP, Takasbank'ın kurup işlettiği organize bir para piyasası. Üyeleri faaliyet izni olan bankalar, faktoring, finansal kiralama ve tüketici finansman şirketleri, aracı kurumlar ile sigorta ve emeklilik şirketleri. Nakit fazlası olan üye borç veriyor, paraya ihtiyacı olan borçlanıyor. Emirler, tarafların birbirini görmediği bir yapıda eşleşiyor; yani hiçbir kurum karşı tarafını seçemiyor, bir kaynağı belirli bir borçluya yöneltmek de mümkün olmuyor. Parayı alan kuruluş onu nasıl kullandığından sorumlu; kullanım da mevzuatın gözetimine tabi. Yatırım fonları piyasaya doğrudan değil, üyeler aracılığıyla ulaşıyor.
TPP'de teminat tablosu nasıl, rakamlar ne söylüyor?
TPP'deki bütün borçlanmalar teminatlı. Takasbank'ın verdiği rakamlara göre piyasada yaklaşık 240 milyar liralık işlem var ve bunların karşısında yaklaşık 450 milyar lira teminat duruyor. Aradaki farkı, üyelerin limitleri için ihtiyaten yatırdığı teminatlar açıklıyor. Teminatın yaklaşık yüzde 84'ü banka teminat mektubu; kalanı altın, döviz ve devlet borçlanma senedi gibi hemen paraya çevrilebilen varlıklardan oluşuyor. Pay senetlerinin payı yüzde 1,5'in altında ve hepsi güncel BIST 30 hissesi. Fiyatı olağandışı yükselen hisse ise teminat olarak hiç kabul edilmemiş. Bir üyenin borçlanabilmesi için en az yüzde 105 teminat yatırması gerekiyor. Sade anlatımla: borç alan ödeyemezse borç verenin parası bu teminatla korunuyor. Bir üye hakkında yetkili kurumlarca tedbir kararı alınırsa limitleri hemen kısılıyor. Takasbank, TPP'de bugüne kadar temerrüt yaşanmadığını ve piyasaya kaynak sağlayan hiçbir kurumun zarar etmediğini de ekledi.
Adı geçen üye ve İşsizlik Sigortası Fonu için ne denildi?
Kamuoyunda adı geçen üyenin TPP'deki işlemlerinin piyasa kurallarına göre yapıldığı, Takasbank kaynağının bu üyeye aktarılmadığı belirtildi. O dönemde verilen teminatlar döviz, altın, devlet iç borçlanma senedi ve BIST 30 paylarından oluşuyormuş. Hakkında tedbir kararı alındıktan sonra üyenin işlem yetkileri derhal kısıtlanmış. İşsizlik Sigortası Fonu için banka şunu söylüyor: fon TPP'nin doğrudan üyesi değil, likidite yönetimi için bir aracı kurum üzerinden işlem yapıyor. Takasbank'a göre fonun TPP'de başka bir yatırım fonunu özel olarak finanse etmesi hem ilke hem teknik olarak mümkün değil; banka bu süreçlerin tarafı da değil, kaynak da tahsis etmiyor. Basına yansıyan bilgilere göre banka ayrıca TLY için kaynak aktarımı yapılmadığını bildirdi.
TEFAS'ta TLY fonu 11 ay SPK onayı olmadan mı işlem gördü?
Takasbank'ın yanıtı hayır. Önce zemini hatırlatalım: TEFAS, SPK izniyle kuruldu ve 9 Ocak 2015'ten beri Takasbank tarafından işletiliyor; serbest fonlar Aralık 2019'dan itibaren bu platformda işlem görebiliyor. Hangi fonun TEFAS'ta işlem göreceği kurucunun talebine bağlı. Kurucu, SPK onaylı güncel izahnamesini KAP'ta yayımlıyor, bankanın sorumluluğu da KAP'taki izahname metninin kontrolüyle sınırlı.
TLY'nin takvimi şöyle: fon 7 Temmuz 2025'te TEFAS'ta işleme açıldı. SPK, kurucunun onay almadan bildirim yaptığı gerekçesiyle talimat verince 1 Ağustos 2025'te fon alım yönlü olarak kapatıldı. Kurucu onayı aldıktan sonra yeniden başvurdu ve fon 12 Ağustos 2025'te alıma yeniden açıldı. Takasbank'a göre TLY o tarihten bu yana SPK onayına dayanarak işlem görüyor; “11 ay onaysız işlem” anlatımı gerçeği yansıtmıyor. SPK'nın 17 Haziran 2026'da kurucuya uyguladığı idari para cezası ise 2025'te izahnamede Kurul onayı alınmadan yapılan bir değişiklikle ilgili.
Fon soruşturması sürerken Takasbank, yetkili kurumların incelemelerine destek verdiğini, gerçeğe aykırı bilgi yaymayı sürdürenlere karşı da yasal haklarını saklı tuttuğunu duyurdu.
