Fransa'da lise öğrencilerinin eylemi Paris'te başladı, şimdi ülkenin dört bir yanında sürüyor. Lyon'dan Marsilya'ya, Nantes'tan Toulouse'a, Lille'den Rennes ve Nîmes'e kadar onlarca kentte liseliler sokağa çıktı. Polisle yaşanan çatışmalarda yaklaşık bin kişi yaralandı, binlerce genç gözaltına alındı ve hükümet liselerde eğitime bir hafta ara verdi.
Fransa'da lise eylemi nasıl başladı, nerelere yayıldı?
İlk gösteriler 17 Eylül'de yapıldı. Paris'te küçük kalabalıklarla başlayan eylem birkaç hafta içinde büyük kentlere sıçradı; 29 Eylül'de liseliler ve polis sert biçimde karşı karşıya geldi. Ekim'in ilk günlerinde 400 civarında lise ve 15'ten fazla üniversite eylemin içindeydi, gösteriler Belçika'ya da sıçradı. Salı günü, yani 6 Ekim'de sokaktaki kalabalığın 260 binden fazla kişiye ulaştığı bildirildi: liselilerin yanında üniversiteliler, öğretmenler, veliler ve sendikalar da yürüdü.
Fransa'da liseliler ne istiyor, neden sokaktalar?
Gençlerin derdi doğrudan okul. Eylemcilerin saydığı sorunlar şunlar: öğretmen ve personel eksikliği, kalabalık sınıflar, kötü durumdaki okul binaları, yetersiz kaynak. Taleplerin başında okulların yenilenmesi ve yeni personel alımı geliyor; eylemcilerin 10 milyar avroluk bir kaynak istediği aktarıldı. Hükümet ise gelecek yıl milli eğitim bütçesine 1,2 milyar avro artış öngördü. Aynı günlerde sendikalar da Başbakan Sébastien Lecornu'nun bütçe planına karşı ülke çapında gösteri ve grev hazırlığındaydı; lise eylemi tam bu gerilimin ortasına düştü.
Fransa'daki eylemde kaç kişi yaralandı, kaç kişi gözaltına alındı?
Yaralı sayısı yaklaşık bin: 715'i güvenlik görevlisi, 215'i öğrenci, 85'i eğitim çalışanı; eğitim çalışanlarından 34'ü okul yöneticisi. Gözaltı rakamı anlatıma göre 5 bin ile 6 bin arasında değişiyor. Bir rakam 5 bine yakın genci gözaltında gösteriyor, bir başkası 6 bin 59 kişiyi; 6 binden fazla kişi hakkında da yasal işlem yapıldı. Paris bölgesi Ile-de-France'ta maddi hasar 7 milyon avroyu buldu, 3 bin 700 liseden 891'inde dersler askıya alındı. Bazı kentlerde okulların ateşe verildiği, bir öğretmenin öğrenciler tarafından darbedildiği de aktarıldı.
Fransa'da liselerde dersler ne zaman yeniden başlayacak?
Lecornu, liselerde eğitime ara verildiğini duyurdu. Süre haberlerde bir yerde “bir hafta”, başka yerde “hafta sonuna kadar” diye geçiyor; derslerin hangi gün yeniden başlayacağına dair ortak bir tarih yok. Lecornu'nun, okul yakmanın o binayı iyileştirmediğini, bir öğretmeni linç etmenin öğretmen sayısını artırmayacağını söylediği aktarıldı. İçişleri Bakanı Laurent Nuñez polis müdahalesinin orantılı olacağını, görevlilerin yalnızca kamu malına zarar verme girişimlerini önlemek için devreye gireceğini açıkladı. Ile-de-France Bölge Başkanı Valérie Pécresse ise şiddete karışan öğrencilerin burslarını keseceğini duyurdu.
Fransa'da polis şiddeti neden tartışılıyor, ABD neden uyarı yaptı?
Dolaşıma giren görüntülerde liseli gençlerin diz çöktürülerek gözaltına alındığı görülüyor ve bu kareler Fransa'da tartışma yarattı. Sol cephede Boyun Eğmeyen Fransa (LFI) partisinden Mathilde Panot, hükümetin bu krize siyasi yollarla cevap vermesini istedi. ABD Büyükelçiliği ve konsoloslukları da Amerikan vatandaşlarına gösteri yapılan bölgelerden uzak durmalarını söyledi; protestoların şiddet içeren bir hâl aldığını belirtti.
