Güney Afrika'daki MeerKAT radyo teleskop dizisi, Dünya'dan yaklaşık 63 ışık yılı uzaktaki Beta Pictoris b adlı gezegenin bulunduğu noktadan hızlı, tekrarlayan ve güçlü radyo patlamaları kaydetti. Araştırmacılara göre bu ötegezegen radyo sinyali, gezegenin manyetik alanının izini taşıyor. Çalışma henüz hakem değerlendirmesinden geçmediği için bulgu kesinleşmiş sayılmıyor, güçlü bir aday olarak duruyor.
Ötegezegenden gelen radyo sinyali nereden geliyor, Beta Pictoris b nedir?
Beta Pictoris b, Ressam (Pictor) takımyıldızı yönünde, Dünya'ya yaklaşık 63 ışık yılı uzaklıkta bir gaz devi. Jüpiter'den birkaç kat büyük olduğu belirtiliyor ve genç bir yıldız sisteminde yer alıyor. Gözlemler Güney Afrika'daki MeerKAT dizisiyle, yaklaşık 0,85 ile 3,5 GHz arasındaki frekanslarda yapıldı. Ötegezegenin konumundan hem hızlı ve tekrarlayan, güçlü biçimde dairesel kutuplanmış radyo patlamaları hem de sürekli bir radyo yayımı tespit edildi. Dairesel kutuplanma, dalganın yayılırken tek yönde sarmal çizmesi demek; Jüpiter'in kutup ışıklarında da görülen bu özellik genellikle manyetik alanla ilgili süreçlerin imzası sayılıyor.
Radyo sinyali gezegenin manyetik alanını nasıl ele veriyor?
İstanbul Üniversitesi Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü Astrofizik Anabilim Dalı öğretim üyesi Doç. Dr. Hasan Hüseyin Esenoğlu'nun değerlendirmesine göre yayım, siklotron maser denilen mekanizmayla oluşan auroralarla, yani gezegenin kutup ışıklarıyla ilişkili doğal bir süreç. Mantık şu: yüklü parçacıklar manyetik alan çizgileri boyunca dönerek ilerlerken radyo dalgası saçıyor ve saçılan dalganın frekansı alanın şiddetiyle doğru orantılı; her gauss başına yaklaşık 2,8 megahertz. Bu ilişkiyle, tespit edilen aralığın üst ucu olan 3,5 GHz, yayımın çıktığı bölgede en az yaklaşık 1,25 kilogauss bir alana, yani 1.250 gauss'a denk geliyor. Çalışmanın bildirdiği alt sınır da tam bu değer. Kıyas için: Dünya'nın yüzeydeki manyetik alanı kabaca yarım gauss.
Ötegezegenden gelen radyo sinyali uzaylı mesajı mı?
Hayır. Hasan Hüseyin Esenoğlu bu konuda net: sinyalin dünya dışı yaşamla ilişkilendirilmesi bilimsel olarak mümkün değil. Ona göre elimizdeki şey bir mesaj değil, gezegenin manyetik alanının izi. Yani biri bize bir şey söylemiyor; dev bir gaz gezegen, kutuplarında yüklü parçacıklarla kendi radyo ışığını yakıyor. Bulgunun heyecanı başka yerde: Hasan Hüseyin Esenoğlu'na göre çalışma hakem sürecinden geçerse, bir ötegezegenden kaynaklanan, doğrudan belirlenmiş ilk auroral radyo yayımı tespiti olabilir. Bu alanda önceki bildirimlerde radyo yayımının gezegenden mi yoksa yıldızdan mı geldiği kesin biçimde ayrılamamıştı.
Bu bulgu kesin mi, manyetik alan yaşam şansını nasıl etkiler?
Henüz değil. Çalışma ön baskı olarak, yani uzman hakemlerin incelemesinden önce paylaşılan taslak olarak duruyor. Alanın Jüpiter'inkiyle kıyası farklı hesaplamalarda değişiyor: kimi hesaplar Jüpiter'inkinin en az iki yüz katı diyor, kimileri üç yüz katın üzerinde. Yani rakamlar hakem sürecinde oynayabilir. Sizi nasıl etkiler? Gündelik hayatınıza doğrudan etkisi yok. Ama manyetik alan, bir gezegenin atmosferini yıldızından gelen yüklü parçacıklardan koruyabildiği için uzak dünyalarda yaşam şansı tartışılırken ilk bakılan şeylerden biri. Beta Pictoris b bir gaz devi, yani yaşanabilir bir yer değil; bu yüzden bulgunun asıl değeri, ileride başka ötegezegenlerde yapılacak benzer aramalara yol göstermesi.
