Pazar günü de tezgâh başında olan milyonlarca çalışanı yakından ilgilendiren bir karar Yargıtay'dan çıktı. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, işten çıkarılan bir kaynak ustasının açtığı alacak davasında, hafta tatiline denk gelen günde yapılan 7,5 saatlik çalışmanın hem hafta tatili ücreti hem de fazla çalışma alacağı olarak ayrı ayrı hesaplanmasını "mükerrer ödeme" olarak nitelendirdi. Daire, işçi lehine hüküm kuran alt mahkeme kararını bu gerekçeyle bozdu.
Dosya, iş sözleşmesinin işveren tarafından sözlü ve fiilî olarak sona erdirildiğini öne süren kaynak ustasının İş Mahkemesi'ne başvurmasıyla açıldı. İşçi, devamsızlık gerekçesiyle mazereti bile sorulmadan kapının önüne konulduğunu, çalıştığı yıllar boyunca yıllık izinlerini kullanamadığını ve bu izinlerin parasının da ödenmediğini anlattı. Talep listesi uzundu: kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık ücretli izin alacağı, fazla çalışma ücreti, ulusal bayram ve genel tatil ücreti ile hafta tatili ücreti.
İşveren ise sözleşmeyi haklı nedenle derhal feshettiğini savundu; işçinin fazla mesai yapmadığını ve yıllık izinlerini kullandığını ileri sürerek davanın reddini istedi. İlk derece mahkemesi feshi haksız buldu, kıdem ve ihbar tazminatı taleplerini kabul etti; çalışma ve dinlenme sürelerine ilişkin alacaklarda ise davayı kısmen kabul etti. Dosya istinafa gidince Bölge Adliye Mahkemesi yerel mahkemenin hükmünü kaldırıp yeniden hüküm kurdu ve davayı bütünüyle kabul etti. İşverenin temyiz başvurusuyla dosya Yargıtay'ın önüne geldi.
Hafta tatilinde çalışan işçi ne alır?
Yargıtay'ın yaklaşımı net: Haftanın 7 günü çalışıldığı kabul edilen bir dosyada, tatil gününe denk gelen 7,5 saat zaten hafta tatili alacağı olarak hüküm altına alınıyorsa, aynı saatler bir de fazla mesai hesabına eklenemez. Daire kararında, alt mahkemenin bu noktayı gözden kaçırdığını belirtti:
"Mükerrer ödemeye sebep olacak şekilde aynı çalışma için hem hafta tatili hem de fazla çalışma alacağının hüküm altına alınması doğru değildir."
Karara göre çalışılan hafta tatili günündeki 7,5 saatlik mesai, fazla çalışma hesabından dışlanarak sonuca gidilmeli. Yani pazar günü çalışan işçi o günün karşılığını hafta tatili ücreti üzerinden alacak; aynı saatler için ikinci bir kalemden fazla mesai talep edemeyecek.
Hafta tatili ücreti nasıl hesaplanır?
Hafta tatili hakkı 4857 sayılı İş Kanunu'nun 46. maddesinde düzenleniyor: Her 7 günlük çalışma döneminde işçiye en az 24 saat kesintisiz dinlenme verilmesi ve bu günün ücretinin çalışılmadan ödenmesi zorunlu. Yerleşik uygulamaya göre hesap şöyle işliyor:
| Durum | Ödenecek tutar |
|---|---|
| Hafta tatilinde çalışmayan işçi | 1 yevmiye (çalışmadan) |
| Hafta tatilinde çalışan günlük/saatlik ücretli işçi | 2,5 yevmiye (1 tatil + 1 çalışma karşılığı + 0,5 zam) |
| Hafta tatilinde çalışan aylık maktu ücretli işçi | Maaşa ek 1,5 yevmiye |
| Aynı 7,5 saatin ayrıca fazla mesaiye yazılması | Yargıtay'a göre mümkün değil (mükerrer ödeme) |
Fazla mesai ayrıca ödenir mi?
Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla mesai sayılıyor ve saat ücreti yüzde 50 zamlı ödeniyor. Yargıtay'ın kararı bu hakkı ortadan kaldırmıyor; yalnızca hafta tatili gününe denk gelen 7,5 saatin iki ayrı kalemden istenmesinin önünü kesiyor. Hafta içi 45 saatin üzerine çıkan çalışma için fazla mesai talebi eskisi gibi sürüyor. Değişen şey, haftanın yedi günü çalıştığını ispatlayan işçinin tatil günündeki mesaisinin hangi kalemde hesaplanacağı.
Yargıtay kararı kimleri etkiliyor?
Karar, özellikle haftanın yedi günü çalıştığını öne sürerek alacak davası açan ya da açmaya hazırlanan özel sektör çalışanlarını ilgilendiriyor. Bilirkişi raporlarında tatil günü mesaisinin hem hafta tatili hem fazla çalışma kalemine yazılması sık rastlanan bir hesaplama yöntemiydi; Yargıtay bu yönteme kapıyı kapattı. İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresinin 5 yıl olduğu dikkate alındığında, derdest dosyalarda hesapların yeni içtihada göre yeniden yapılması bekleniyor. Kararın esas ve karar numarası ile tarihi kamuoyuyla paylaşılmadı; içerik, kararı gören basın kuruluşlarının aktarımına dayanıyor.
