Hürmüz Boğazı'ndan geçen bir petrol tankeri patladı. İran devlet televizyonu IRIB, cumartesi gecesi verdiği haberde, boğaza girerken takip sistemini kapattığı ve ‘ihlalde bulunduğu’ belirtilen bir tankerin patladığını duyurdu. İncelenen haberlerde bağımsız bir denizcilik kuruluşundan gelen teyit yer almıyor.
Hürmüz'deki tanker patlamasını kim duyurdu?
Haberin tek adı açıkça geçen kaynağı IRIB. Kanal, kendisine bilgi veren isimsiz kaynaklara dayanarak geminin ‘ihlalde’ olduğunu ve boğaza girdiği sırada takip sistemini kapattığını söyledi. Patlamanın saati, gemide can kaybı olup olmadığı ve yangının sürüp sürmediği haberde yer almadı. Yeni Şafak ile Sabah, cumartesiyi pazara bağlayan saatlerde duyuruyu birkaç satırla geçti; İngilizce yayın yapan Dawn da aynı bilgiyi IRIB'e atıfla verdi. Yani ortada birkaç haber var ama kaynak tek.
Patlayan tankerin adı, bayrağı ve sahibi kim?
Şu an bilinmiyor. Gemiyi ya da armatörü adıyla anan tek bir cümle yok; adı, bayrağı, sahibi, işletmecisi, tonajı ve yükü haberlerde yer almıyor. Tankerin ham petrol mü yoksa rafine ürün mü taşıdığı da söylenmedi. Bayrak ve sicil bilgisi çoğu zaman Birleşik Krallık Deniz Ticareti Operasyonları (UKMTO) gibi kuruluşların uyarılarıyla, Ambrey gibi özel denizcilik istihbarat şirketlerinin raporlarıyla ya da gemi takip verileriyle ortaya çıkar. Bu olay için henüz böyle bir bildirim aktarılmadı. Gemilerin tanınmasında kilit anahtar, her gemiye bir kez verilen yedi haneli IMO numarasıdır; sicil, sigorta ve armatör bilgisi bu numara üzerinden aranır. IRIB'in haberinde bu numara da, gemiye dair başka bir tanımlayıcı ayrıntı da geçmiyor.
Patlama Hürmüz Boğazı'nın neresinde oldu?
Haberler yalnızca ‘Hürmüz Boğazı’ diyor; koordinat ya da yakın bir liman verilmiyor. Aktarıldığına göre İran'ın Mehr ajansı, Kişm Adası açıklarında patlama sesleri duyulduğunu yazdı. Kişm, İran'ın en büyük adası ve boğazın kuzey yakasında, İran kıyısının hemen önünde duruyor. Mehr'in duyduğu patlamayla IRIB'in anlattığı tankerin aynı olay olup olmadığı ise doğrulanmış değil.
Tanker takip sistemini kapatırsa ne olur?
Gemilerin kimliğini, rotasını ve hızını yayan sisteme AIS deniyor. Uluslararası kurallar büyük ticari gemilerin AIS'i açık tutmasını ister; güvenlik gerekçesiyle kaptan kapatabilir. Sistem susunca gemi, herkesin baktığı takip haritalarından silinir ya da son bilinen konumunda takılı kalır. IRIB'in anlatımında ‘ihlal’ denen şeyin ne olduğu, yani gemiyi hangi kuralın dışına çıkardığı belli değil: bir geçiş izni mi, bildirim yükümlülüğü mü, izlenen rota mı? Bu soruların cevabı haberde yok.
Patlamanın nedeni ne?
Haberlerde yok. IRIB patlamanın nedenini anlatmadı. Bir tanker patlaması mayına çarpmaktan saldırıya, yükten ya da makine dairesinden kaynaklanan bir kazaya kadar çok farklı nedenlere dayanabilir; hangisinin geçerli olduğunu ancak gemi sahibi, bayrak devleti ya da bağımsız bir inceleme söyleyebilir. Bağımsız bir doğrulama da gelmediği için olayın ayrıntıları şimdilik yalnızca İran devlet televizyonunun anlatımına dayanıyor.
Hürmüz Boğazı neden bu kadar önemli?
Boğaz, Basra Körfezi'ni Umman Körfezi'ne bağlayan, en dar yerinde 40 kilometreyi bulmayan bir geçit; kuzeyinde İran, güneyinde Umman'ın Musandam Yarımadası var. Dünya petrol tüketiminin kabaca beşte biri buradan geçiyor. Bu yıl Hürmüz'de geçiş kısıtlamaları, mayın bildirimleri ve gemi saldırıları gündemden düşmedi; ABD de Nisan'dan beri İran limanlarına deniz ablukası uyguluyor.
