Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanı İbrahim Kalın, Libya'yı yıllardır doğu-batı diye ikiye bölen iki kurumun başkanlarını Ankara'da aynı masaya oturttu. Tobruk merkezli Temsilciler Meclisi'nin Başkanı Akile Salih ile Trablus merkezli Yüksek Devlet Konseyi'nin Başkanı Muhammed Takala, 10 Eylül Perşembe günü MİT'in ev sahipliğinde bir araya geldi. Görüşmeden siyasi birliğin sağlanması, bölünmüş kurumların birleştirilmesi ve ülkenin seçime götürülmesi hedeflerinde mutabakat çıktı. İki kurumun başkanı bu başlıklar için Türkiye'de ilk kez bir araya geldi.
Güvenlik kaynaklarının aktardığına göre masada Libya'daki son gelişmeler, bölgesel denklem, Türkiye-Libya iş birliğinin bundan sonraki adımları ve ülkede siyasi ve askeri birliğin kurulması için yürütülen çabalar vardı. Uzun süredir kilitli kalan başlıklarda kalıcı ilerleme sağlanması ve bütün taraflar arasında geniş bir uzlaşıya ulaşılması da ele alındı. Aynı kaynaklar, iki meclisin istikrarın tesisinde ve siyasi sürecin ilerletilmesinde öncü rol üstlendiğinin görüşmede özellikle vurgulandığını belirtti.
İbrahim Kalın Libya görüşmesinde ne konuşuldu?
Ankara'daki temasın ardından Salih ve Takala ortak bir bildiri yayımladı. Libya basınına yansıyan metinde iki başkan, siyasi sürecin Anayasal Bildirge ile iki meclisin çalışmasını düzenleyen Siyasi Anlaşma çerçevesinde yürütülmesi ve her kurumun yetki alanına saygı gösterilmesi gerektiğini kayda geçirdi. Üst düzey devlet makamlarının ve yürütme otoritesinin birleştirilmesi, kurumsal bölünmeye son verilmesi ve ülkeyi seçime taşıyacak tek bir yürütmenin kurulması bildirinin ana hedefleri olarak sıralandı. Salih ayrıca Takala'dan Yüksek Ulusal Seçim Komisyonu'nun yönetim kuruluna ilişkin bir mektup aldığını, mektubu gereği yapılmak üzere Temsilciler Meclisi'ne sunacağını açıkladı. Mısır basınından El Belad'a göre iki başkanın kamuoyuna duyurulan son ortak görüşmesi Kasım 2023'te Kahire'de yapılmıştı.
| Ankara mutabakatının başlıkları | Ne öngörüyor? |
|---|---|
| Siyasi çerçeve | Süreç Anayasal Bildirge ve Siyasi Anlaşma'ya göre yürüyecek, her meclisin yetkisine saygı gösterilecek |
| Kurumların birleştirilmesi | Üst düzey devlet makamları ve yürütme tek çatı altında toplanacak, kurumsal bölünme bitecek |
| Tek yürütme | Ülkeyi seçime götürecek birleşik bir yürütme otoritesi kurulacak |
| 6+6 komitesi | Seçim yasalarını tamamlamak için önümüzdeki günlerde Türkiye'nin ev sahipliğinde toplanacak |
| Seçim komisyonu | Takala'nın mektubu Temsilciler Meclisi'nin gündemine alınacak |
Akile Salih ve Muhammed Takala kimdir?
Akile Salih, 2014 seçimleriyle oluşan ve Trablus'taki silahlı grupların baskısı üzerine ülkenin doğusuna, Tobruk'a taşınan Temsilciler Meclisi'nin 5 Ağustos 2014'ten bu yana başkanı. 1942 doğumlu Salih, Halife Hafter'in denetimindeki doğu kanadının siyasi yüzü olarak biliniyor. Muhammed Takala ise 2015'te BM gözetiminde imzalanan Suheyrat Siyasi Anlaşması'yla kurulan, Trablus merkezli Yüksek Devlet Konseyi'nin Ağustos 2023'ten bu yana başkanı. Konsey, batıdaki Ulusal Birlik Hükümeti'nin dayandığı danışma organı; iki kurum arasındaki yetki kavgası, Libya'nın bir türlü seçime gidememesinin ana nedenlerinden biri sayılıyor.
| Kurum | Başkan | Merkez | Dayanağı |
|---|---|---|---|
| Temsilciler Meclisi | Akile Salih | Tobruk (doğu) | 2014 genel seçimi |
| Yüksek Devlet Konseyi | Muhammed Takala | Trablus (batı) | 2015 Suheyrat Anlaşması |
6+6 komitesi nedir, Türkiye'de ne yapacak?
Bildirinin en somut maddesi, seçim yasalarını yazmakla görevli 6+6 komitesinin önümüzdeki günlerde Türkiye'nin ev sahipliğinde yeniden toplanacak olması. İki meclisin altışar üyesinden oluşan komite Haziran 2023'te Fas'ın Buznika kentinde cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçim yasaları üzerinde anlaşmış, ancak Temsilciler Meclisi'nin aynı yılın ekim ayında metinde yaptığı değişikliklere Yüksek Devlet Konseyi itiraz edince süreç kilitlenmiş ve komite çalışmayı durdurmuştu. Salih ve Takala, ortak bildiride Türkiye'nin komiteyi ağırlama teklifini olumlu karşıladıklarını ve Ankara'nın çabalarını takdir ettiklerini açıkladı.
Ankara zirvesi, BM'nin Libya Destek Misyonu UNSMIL'in arabuluculuğunda 30 Ağustos'ta Trablus'ta imzalanan "4+4" anlaşmasının hemen ardından geldi. O anlaşma, Yüksek Ulusal Seçim Komisyonu'nun yönetiminin yeniden kurulmasını ve tek bir yürütme altında en geç 24 ay içinde cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerinin yapılmasını öngörüyor; BM Güvenlik Konseyi metni "önemli bir adım" olarak selamladı. Ne var ki Londra merkezli El Arabi El Cedid'e göre iki mecliste de anlaşmanın kendilerine danışılmadan hazırlandığı yönünde itirazlar var ve metnin Temsilciler Meclisi'nde bir ay içinde onaylanması gerekiyor. RT Arabic ise kaynaklarına dayanarak Ankara'daki 6+6 kararının 4+4 sürecine karşı iki meclisin kendi yolunu açma girişimi olduğunu öne sürdü.
Libya'da seçim ne zaman yapılacak?
Ankara bildirisinde bir seçim tarihi yer almıyor. Libya'nın son ulusal seçimi 2014'te yapıldı; Aralık 2021 için planlanan cumhurbaşkanlığı seçimi aday tartışmaları yüzünden son anda ertelenmiş, o günden bu yana yeni bir tarih belirlenememişti. Bugün elde iki takvim var: BM destekli 4+4 anlaşması 24 aylık bir süre koyuyor; Ankara'da yeniden canlandırılan 6+6 komitesi ise önce yasaları tamamlayacak, ardından seçim takviminin önü açılacak. Türkiye'deki toplantıdan çıkacak metin, seçime giden yolun hangi kurallarla döşeneceğini belirleyecek.
Türkiye, 2019'da Trablus hükümetiyle imzaladığı deniz yetki alanı mutabakatından bu yana Libya'nın batı kanadının en yakın ortağı. Son aylarda Ankara doğu kanadıyla da temasını yoğunlaştırdı: Dışişleri Bakanı Hakan Fidan ağustos ayında Akile Salih'le görüştü, Hafter'in oğlu Saddam Hafter Ankara'da güvenlik iş birliği görüşmeleri yaptı. Kalın'ın Salih ve Takala'yı aynı karede buluşturması, Türkiye'nin Libya'da iki tarafla birden konuşabilen tek başkent konumuna geldiğini gösteriyor; Doğu Akdeniz'deki deniz yetki alanı denklemi ve Kuzey Afrika'daki nüfuz yarışı bu masanın doğrudan gündeminde.
