Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, Kalkınma Yolu'nu masadan sahaya indirecek eşiği açıkça söyledi: bütçe. Irak devlet televizyonuna konuşan Irak Başbakanı Zeydi, bütçe onaylanınca Kalkınma Yolu projesinin çalışmalarına başlayacaklarını, temel atma törenine de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ı davet edeceklerini açıkladı. Ortada yapılmış bir davet yok, ilan edilmiş bir niyet var; tören için tarih de verilmedi.
Irak Başbakanı Zeydi kimdir, bu sözleri nerede söyledi?
Ali ez-Zeydi, Irak'ın başbakanı. Kalkınma Yolu ile ilgili sözlerini Irak devlet televizyonuna verdiği röportajda söyledi; aynı konuşmada Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'la Bağdat'ta yaptıkları görüşmede de konuyu ele aldıklarını anlattı. Zeydi projeyi Irak'ın geleceği için stratejik bir yatırım diye tanımladı.
Kalkınma Yolu projesi nedir, Zeydi neden “üçüncü nehir” dedi?
Kalkınma Yolu, Basra Körfezi'ndeki Faw Limanı'ndan Irak üzerinden Türkiye sınırına, oradan da Avrupa'ya uzanan kara yolu, demir yolu, enerji ve lojistik koridoru. Irak'ın tarihi Dicle ile Fırat'ın etrafında yazılır; Zeydi'nin “üçüncü nehir” benzetmesi, bu hattın ülke ekonomisi için üçüncü bir hayat damarı olacağını anlatıyor. Başbakan, Kalkınma Yolu'nun Irak'ın kaderini değiştirecek ölçekte bir hamle olduğunu vurgulamak istedi.
Kalkınma Yolu projesi nereden geçiyor?
Hat Faw'dan başlıyor, Fişhabur'dan Türkiye'ye giriyor ve Ovaköy'e ulaşıyor. Irak içinde Basra, Nasıriye, Semave, Divaniye, Necef, Babil, Kerbela, Bağdat, Selahaddin ve Musul vilayetlerinden geçmesi planlanıyor. Projenin teknik tarifine göre yaklaşık 1200 kilometrelik otoyol ve yüksek hızlı tren hattı var; demir yolu çift hatlı ve 15 istasyonlu, yolcu treni saatte 300, yük treni saatte 140 kilometre hıza göre çiziliyor. Otoyolda gidiş-dönüş üçer şerit ve saatte 130 kilometre tasarım hızı öngörülüyor.
Kalkınma Yolu projesi ne zaman başlayacak, ne zaman bitecek?
Başlangıç bütçenin onaylanmasına bağlı; bitiş tarihi bu açıklamada verilmedi. Zeydi, bütçe onayından sonra Erdoğan'ın katılımıyla Kalkınma Yolu çalışmalarının başlayacağını söyledi. Temel atma töreninin günü de, hattın tamamlanacağı yıl da açıklanmış değil. Türkiye cephesinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanı Abdulkadir Uraloğlu'nun anlattığına göre, bu vizyon 28 Temmuz'da imzalanan mutabakatlarla somutlaştı; yani siyasi zemin atılmış durumda, sıra Bağdat'ın mali onayında.
Zeydi petrol, Ceyhan ve silahlı gruplar için ne dedi?
Aynı röportajda Zeydi, Irak'ın günlük petrol üretimini 2032'ye kadar 10 milyon varile çıkarmayı hedeflediğini söyledi. İhracat yollarını çeşitlendireceklerini, Ceyhan hattını yeniden devreye alarak Hürmüz Boğazı'na bağımlılığı azaltmayı planladıklarını ekledi. Silahlı gruplar konusunda üç dosyanın tamamlandığını, dördü için görüşmelerin sürdüğünü belirten Zeydi, devlet dışı silahların toplanması için son tarihi 30 Haziran 2027 olarak verdi. Irak'ın bölgedeki hiçbir savaşa katılmayacağını, taraflar arasında “buluşma ve diyalog noktası” olmayı sürdüreceğini de vurguladı.
Kalkınma Yolu sizi nasıl etkiler?
Doğrudan cebinize değil ama taşıma zincirine dokunuyor. Uraloğlu'na göre Faw'dan çıkıp Türkiye üzerinden Avrupa'ya uzanan güzergâh, 45 gün süren Ümit Burnu rotasına kıyasla 20 gün, 35 gün süren Güney Koridoru'na kıyasla 10 gün kısalarak yaklaşık 25 güne inecek. Yük süresi kısalırsa ithalat ve ihracat zincirinde zaman kazanılıyor; Türkiye de bu hattın kara ayağında lojistik merkez olma iddiasını büyütüyor. Bunun için önce Irak bütçesinin onaylanması ve temel atma töreninin yapılması gerekiyor. Kalkınma Yolu'nun gerçek sınavı, Zeydi'nin bugün söylediği sözlerin takvime dönüşüp dönüşmeyeceği olacak.
