İran'ın Hürmüz Boğazı kartını doların karşısında da oynamaya hazırlandığı öne sürüldü. Sosyal medyada geniş yankı uyandıran iddiaya göre Tahran, Orta Doğu dışından sekiz ülkeyle, bu ülkelerin petrol tankerlerinin boğazdan güvenle geçebilmesi için görüşme yürütüyor. Şart tek: tankerlerdeki petrolün Çin yuanıyla alınıp satılması.
İran Hürmüz Boğazı'nda yuan şartı mı koydu?
Fikir yeni değil, ama büyüyor. Mart ayında üst düzey bir İranlı yetkili CNN'e, sınırlı sayıda tankerin boğazdan geçmesine, yükün Çin yuanıyla ticarete konu olması şartıyla izin vermeyi değerlendirdiklerini söylemişti. Son iddia, bu çerçevenin sekiz ülkeyi kapsayan bir pazarlığa dönüştüğü yönünde. Görüşmelerde adı geçen ülkeler açıklanmış değil.
Hürmüz Boğazı neden kapalı?
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a saldırmasıyla başlayan savaştan bu yana Tahran boğazı fiilen ablukada tutuyor. İran'ın kurduğu "Fars Körfezi Su Yolu İdaresi" geçişleri kendisi düzenliyor; izinsiz geçmeye çalışan tankerler hedef alınıyor. Eylül ortasında boğazdaki saldırı sayısı 81'e ulaşmıştı. 1 Ekim'de İran, son günlerde vurulan üç tankerin Birleşik Arap Emirlikleri bağlantılı olduğunu ve iki ay önce kara listeye alındığını açıkladı.
Çin'in Hürmüz'deki rolü ne?
Çin bu tabloda kilit ortak. Mayıs ayında Çin bağlantılı yük ve tanker gemilerinin İran'ın "güvenli koridoru" üzerinden boğazı geçtiği gemi takip verilerine yansımıştı. Pekin, İran petrolünün en büyük alıcısı. Yaptırımlar altındaki Tahran için yuanla ticaret hem dolar sistemini dolanmanın hem de Çin'le bağı kalınlaştırmanın yolu.
Petrodolar sistemi neden tartışılıyor?
Dünya petrol ticareti onlarca yıldır büyük ölçüde dolarla yapılıyor. "Petrodolar" diye anılan bu düzen, doların küresel gücünün dayanaklarından biri sayılıyor. Hürmüz'den geçişi yuana bağlamak, dünyanın en kritik enerji koridorunda dolara alternatif bir kapı açmak demek. Savaşın ilk haftalarından beri uluslararası yorumcular, Hürmüz krizinin petrodolar sistemini sınadığını yazıyor.
Petrol fiyatları ne durumda?
Boğazdaki abluka fiyatları yukarıda tutuyor. Eylül sonunda İran'ın Hürmüz için Washington'a 4-5 gün süre verdiği günlerde Brent petrol 106 dolar civarındaydı.
