İran ordusu savaşın kurallarını değiştirdiğini duyurdu: savunmaya dayalı strateji artık düşman harekete geçmeden yapılan “önleyici vuruş”ları da kapsıyor. Aynı günlerde Hürmüz Boğazı için ABD'nin masaya koyduğu önerilere İran'ın cevabı aracılar üzerinden verilecek, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'la telefonda görüşüp Moskova'nın İran-ABD müzakerelerinde rol almaya hazır olduğunu söyledi.
İran ordusu “önleyici vuruş” için ne dedi?
Açıklama İran Ordu Sözcüsü Tuğgeneral Muhammed Ekreminiya'dan geldi. Ekreminiya, ABD ve İsrail'e karşı izledikleri askeri çizginin güncellendiğini, savunmaya dayanan stratejinin artık önleyici operasyonları da içine aldığını söyledi. Yeni yaklaşımın amacını da tek cümleyle özetledi: düşmanın harekete geçmesini engellemek, savaş alanındaki inisiyatifi elde tutmak. Gerekirse bundan sonra da düşmanı caydırmak için önleyici operasyon yapacaklarını ekledi.
Sözcü iki örnek verdi: Ürdün'deki ABD üslerine yönelik füze saldırıları ve Irak'ın kuzeyindeki silahlı gruplara karşı füze ile insansız hava araçlarıyla yapılan operasyonlar. Bunların yeni yaklaşımın parçası olduğunu, Tahran'ın hepsini meşru müdafaa saydığını belirtti. Operasyonların tarihleri açıklanmadı. “Doktrin değişti” ifadesi yorumcuların; İran ordusunun kendi sözü “yeni yaklaşım” ve “önleyici operasyonlar”. Ekreminiya 4 Ekim'de de İran füzelerinin menzilinin ve isabet hassasiyetinin savaştan edinilen tecrübeyle artırılmaya çalışıldığını söylemişti.
Hürmüz Boğazı yeniden açılacak mı, İran ABD'ye nasıl cevap verecek?
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, 8 Ekim Perşembe sabaha karşı yaptığı açıklamada ABD'nin önerilerine cevabın aracı ülkeler üzerinden iletileceğini söyledi. Bekayi'ye göre taraflar arasında doğrudan yazışma yok, mesajlar aracılarla gidip geliyor. Tahran'ın şartları ise net: savaşın bütün cephelerde bitmesi, Basra Körfezi'nde ve Hürmüz Boğazı'nda güvenliğin yeniden sağlanması.
Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, New York'taki temaslarında Hürmüz'ün yeniden açılması ve çatışmanın durdurulması için yedi günlük bir çerçeve sunmuştu. Plan aracılar eliyle Washington'a ulaştı, Washington da kendi değerlendirmesini aynı kanaldan iletti. İran'ın önerisinin özü şu: ABD belirli koşulları yerine getirirse boğaz açılacak, ardından kalıcı bir anlaşma için müzakereler başlayacak. Cevabın hangi gün gideceği açıklanmadı.
Putin ile Pezeşkiyan telefonda ne konuştu?
Görüşme 7 Ekim Çarşamba günü, Putin'in doğum gününde yapıldı. İran Cumhurbaşkanlığı'nın yazılı açıklamasına göre Pezeşkiyan önce Putin'in doğum gününü kutladı, Rus halkına refah diledi, iki ülke ilişkilerinin olumlu ilerlediğini söyledi. Putin ise İran'ın bölgedeki gelişmelere rağmen Kapsamlı Stratejik İşbirliği Anlaşması'na bağlı kalarak Rusya'yla iş birliğini sürdürdüğünü belirtti, İran'a barış, güvenlik ve refah diledi.
Asıl cümle bundan sonra geldi. Putin, bazı ülkelerin İran ile ABD arasında arabuluculuk yapıp gerilimi düşürmeye çalıştığını hatırlattı; Rusya'nın bu çabaları desteklediğini ve Moskova'nın sürece katılmaya hazır olduğunu söyledi. İran lideri Mücteba Hamaney'e de selam gönderdi. Görüşmenin saati belirtilmedi.
Bu savaş nasıl başladı, Hürmüz Boğazı'nda şimdi durum ne?
ABD ve İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan savaş aylardır sürüyor. Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması bugün bir pazarlık maddesi olduğuna göre, geçişlerin normal seyrinde olmadığı anlaşılıyor: İran'ın önerisinde boğazın açılması ABD'nin şartları yerine getirmesine bağlı. İran'ın önleyici vuruş çizgisi, aracılarla yürüyen yazışma ve Putin'in rol teklifi aynı masanın üç ayağı olarak duruyor; hangisinin ağır basacağı ABD'ye gidecek cevabın içeriğine bağlı. Cevabın metni, tarihi ve hangi aracı üzerinden gideceği kamuoyuna açıklanmadı; bilinen tek şey, mesajların bugüne kadar doğrudan değil, aracı ülkeler üzerinden taşındığı.
