İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, Gazze'de sivillerin öldürülmesini İsrail askerlerinin kendi anlatımlarıyla belgeleyen NAZA belgeselinde konuşan askerler hakkında cezai soruşturma açılmasını istedi. Başbakanlık Ofisi'nin Pazar günü, 11 Ekim'de yayımladığı açıklamada çağrı İsrail ordusuna, iç istihbarat servisi Şin Bet'e ve Başsavcılığa yapıldı. Netanyahu, belgeselde konuşan İsrail askerlerinin kimliklerinin tespit edilmesini de talep etti.
NAZA belgeseli nedir, İsrail askerleri belgeselde ne anlatıyor?
NAZA, İsrailli yönetmenler Yuval Abraham ve Rachel Szor'un imzasını taşıyan, yaklaşık 80 dakikalık bir belgesel. Abraham ve Szor, Oscar ödüllü 'No Other Land' belgeselinin de yönetmenleri arasında yer almıştı. Ad, İbranice 'yan zarar' anlamına gelen bir kısaltma. Film, Gazze'de çok sayıda sivilin bilerek öldürüldüğünü öne süren ve kimlikleri açıklanmayan 24 İsrailli askerî kaynağın anlatımına dayanıyor. Belgesel ayrıca hedef seçiminde yapay zekâdan yararlanıldığını ileri sürüyor; İsrail ordusu ise hedefe nihai kararı insanın verdiğini söylüyor.
Belgesel Eylül'de Venedik Film Festivali'nde gösterildi. Galası 10 Eylül'de 25 dakikalık alkışla karşılandı, 12 Eylül Cumartesi günü de Jüri Özel Ödülü'nü aldı. İsrail ordusu o günlerde, filmdeki bazı anlatıların alt rütbeli askerlerin bilgisinin çok ötesinde olduğunu bildirmiş, yasal saldırılarda istemeden gerçekleşen sivil ölümlerin kasıtlı öldürme ya da soykırım diye sunulmasını reddetmişti.
Netanyahu'nun Başbakanlık Ofisi hangi suçlamaları sıraladı?
Açıklamaya göre konuşan askerler ciddi bilgi güvenliği ihlalleri, cezai nitelikte hakaret ve İsrail'in diplomatik ve güvenlik çıkarlarına zarar verme gerekçeleriyle soruşturulmalı. Netanyahu, belgeselde yer alanların suç işlemiş olabileceğinden endişe ettiğini belirtti ve soruşturmayı yürütenlerin askerlerin kimliklerini tespit etmesi gerektiğini savundu. Belgeseli Yahudi karşıtı kışkırtma olarak niteledi.
İsrail ordusu belgeselde konuşan askerleri nasıl arıyor?
Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, askerî istihbarata, askerî savcılığa ve hava kuvvetlerine, belgeselde konuşan askerlerin zorunlu hizmette mi yoksa yedek mi olduğunu belirleme ve kimliklerini tespit etme talimatı verdi. Zamir daha önce, 14 Eylül'de, Askerî Başsavcı Tümgeneral İtay Ofir'den filmde kullanılan gizli materyalin sızdırılmasının güvenlik boyutunu incelemesini ve film ile yapımında yer alanlar hakkında olası hukuki adımları ilerletmesini istemişti. Filmdeki iddiaları kan iftirası diye niteleyen de Zamir'di.
Belgeselde konuşan İsrail askerleri hakkında resmen soruşturma açıldı mı?
Şu ana kadar ortada bir çağrı ve bir kimlik tespiti süreci var. Netanyahu'nun Başbakanlık Ofisi üzerinden soruşturma talep ettiği, Zamir'in ise askerlerin kimliklerini belirleme talimatı verdiği aktarıldı. Ordunun, Şin Bet'in ya da Başsavcılığın cezai soruşturma başlattığına dair bir açıklama ise aktarılmadı. Konuşan askerlerin kimlikleri de kamuoyuna açıklanmış değil.
Belgeselin yönetmenleri hakkında ne yapılıyor, İsrail içinde tepki ne yönde?
Kültür Bakanı Miki Zohar, 13 Eylül'de İçişleri Bakanlığı ile Nüfus ve Göç İdaresi'nden Abraham ve Szor'un vatandaşlıktan çıkarılıp çıkarılamayacağını incelemesini istedi. Malzemenin elde edilmesinin ya da yayımlanmasının vatana ihanet veya savaş sırasında düşmana yardım sayılıp sayılamayacağına da bakılmasını önerdi. Netanyahu ise 14 Eylül'de yayımladığı videoda filmi şok edici diye anmıştı.
Karşı tarafta da ses var: 1.642'den fazla İsrailli sinemacı, Abraham ve Szor'u destekleyen bir bildiriye imza attı. Abraham, filmde konuşanların kimliklerinin ve anlatılan olayların yapım sürecinde doğrulandığını söyledi.
— Necip Fazıl Kısakürek
