İstanbul'da bu hafta yerli çip konusunda iki başlık birden çıktı. Birincisinde bir şirket, yerli çip üretim tesisi için teknik altyapıyı, üretim planlamasını ve yatırım hazırlıklarını tamamladığını söyledi. İkincisinde Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, İstanbul Finans Merkezi'ndeki bir zirvede 2030'a kadar devlet desteğiyle hayata geçirilecek 30 milyar dolarlık yatırım hedefini anlattı; listede çip de var.
Yerli çip üretimi için kim, ne duyurdu?
İstanbul'daki bir konferansta MCT Technic'in kurucusu Hacı Yılmaz, yerli çip üretim tesisi yatırımını duyurdu. Yılmaz'a göre tesisin teknik altyapısı, üretim planlaması ve yatırım hazırlıkları tamam; üretime geçmek için resmî düzenleme süreçlerinin sonuçlanması bekleniyor, süreç bitince harekete geçmeye hazırlar. Tesis, otomotiv, savunma sanayii, uzay çalışmaları ve sağlık sektörleri için üretim yapmayı hedefliyor. Şunu da söylemek gerek: yatırım tutarı, tesisin kurulacağı yer, kapasitesi ve üretime başlama tarihi açıklanmadı. Yani fabrikanın önünde kalan son kapı, resmî sürecin tamamlanması.
Mehmet Fatih Kacır 30 milyar dolarlık hamlede neyi anlattı?
Mehmet Fatih Kacır'ın anlattığı 30 milyar dolar, 2030'a kadar devlet desteğiyle hayata geçirilmesi hedeflenen yatırımların toplamı; amaç Türkiye'yi küresel inovasyon liginde üst sıralara taşımak. Kacır, 2030 için 100 bin teknoloji girişimi doğurmayı ve değeri 1 milyar doları aşan girişimlere verilen adla “Turcorn”ların toplam değerlemesini 100 milyar doların üzerine çıkarmayı da hedefler arasında saydı. Bugün Türkiye'de 8 Turcorn var.
Masadaki araçlar da sıralandı. HIT-30 Yüksek Teknoloji Yatırım Programı batarya, elektrikli araç, güneş hücresi, rüzgâr türbini, çip, savunma, veri merkezi, yapay zekâ, endüstriyel robotik ve büyük ölçekli Ar-Ge merkezi yatırımlarını kapsıyor. Yatırım Taahhütlü Avans Kredisi Programı'nda 100 milyon liranın üzerindeki yatırımlara 1 yıl anapara ödemesiz, 5 yıl vadeli kredi veriliyor. Teşviklerle şimdiye kadar 26 trilyon liralık 126 bin yatırım ve 4 milyon nitelikli istihdam hedeflendi; katma değerli alanlarda 52 milyar dolarlık yatırım tutarına sahip 83 proje desteklendi.
Yarı iletken neden bu kadar önemli, ağırlık merkezi Doğu'ya mı kayıyor?
Yarı iletken, yani çip, telefondan otomobile, füzeden beyaz eşyaya kadar elektrikle çalışan her şeyin beyni. Mehmet Fatih Kacır'a göre serbest ticaret anlayışının yerini korumacılık alıyor, tedarik zincirleri kırıldı ve ülkeler üretim ile teknoloji kabiliyetini ulusal egemenliğin ayrılmaz parçası olarak görüyor. Küresel üretim ve yatırım haritası yeniden çiziliyor; Kacır'ın ifadesiyle ağırlık merkezi Doğu'ya kayıyor. Yerli çip hamlesi de tam bu kaygıdan çıkıyor: dışarıdan çip gelmezse üretim hattı duruyor.
Kamu tarafında TÜBİTAK çatısı altında çip tasarımı ve yarı iletken Ar-Ge çalışmaları yıllardır sürüyor; TÜBİTAK'ın adı çip gündeminde sık sık geçiyor, özel sektör tarafında ise Yılmaz'ın şirketi gibi yatırımcılar sahneye çıkıyor. Bu yıl açıklanan Orta Vadeli Program'da da yarı iletkenler dahil stratejik sektörlerde yerli Ar-Ge ve üretim kapasitesinin artırılması temel hedefler arasında.
Yerli çip ne zaman çıkacak, sizi nasıl etkiler?
Takvim belli değil. Hacı Yılmaz'ın tesisi için üretime başlama tarihi açıklanmadı; hedeflenen sektörler ise otomotiv, savunma, uzay ve sağlık. Cebinize doğrudan etkisi bu aşamada yok, asıl mesele tedarik güvenliği: çip kıtlığı geçmişte otomobil teslim sürelerini uzatmıştı, yerli üretim bu bağımlılığı azaltmayı amaçlıyor. Mehmet Fatih Kacır'ın zirvede verdiği rakamlara göre milli gelir son 23 yılda 238 milyar dolardan 1,6 trilyon dolara, ürün ihracatı da 2002'deki 36 milyar dolardan 283 milyar dolara çıktı. Yerli çip, bu rakamlarla anlatılan yüksek teknoloji hamlesinin en somut ürün kalemlerinden biri olmaya aday.
