Karadeniz'in batı kıyılarında son günlerde artan İHA hareketliliği, kıyıdaş ülkeleri yeniden masaya oturttu. Bulgaristan, bölgedeki güvenlik tehdidinin büyümesi üzerine Romanya ve Türkiye ile doğrudan temasa geçti; üç ülke arasında deniz güvenliği bilgisinin paylaşılması kararlaştırıldı.
Olayın fitilini, 13 Ekim'de Karadeniz açıklarındaki Chelsea 3 adlı geminin insansız hava aracı saldırısına uğraması ateşledi. Gemi, saldırının ardından güvenlik gerekçesiyle Bulgaristan'ın Burgaz Limanı'na yanaştırıldı. Son günlerde bölgede iki ticari geminin de İHA saldırısına hedef olduğu, bu saldırılardan birinin bir geminin batmasıyla sonuçlandığı aktarıldı.
Bulgaristan, Türkiye ve Romanya ile neden temasa geçti?
Bulgaristan Ulaştırma ve Haberleşme Bakanı Georgi Peev, saldırılardan elde edilen İHA kalıntılarının güvenlik birimlerince incelendiğini, inceleme tamamlandığında sonuçların kamuoyuyla paylaşılacağını söyledi. Peev, deniz güvenliğine ilişkin istihbaratın Türkiye ve Romanya ile paylaşıldığını doğruladı. Bulgaristan Cumhurbaşkanı Rumen Radev de iki ülkeyle birlikte ortak güvenlik önerileri geliştirmek istediklerini açıkladı.
Chelsea 3 gemisine ne oldu, Burgaz Limanı'ndaki durum ne?
Chelsea 3, 13 Ekim'de Karadeniz açıklarında seyir hâlindeyken bir insansız hava aracının hedefi oldu. Gemi saldırının ardından can ve mal güvenliği gerekçesiyle rotasını değiştirip Bulgaristan'ın Burgaz Limanı'na çekildi; burada incelemeye alındı. Bakan Peev, geminin güvertesinde bulunan İHA kalıntılarının Bulgar güvenlik birimlerince teknik incelemeden geçirildiğini, sonuçların netleşmesiyle kamuoyuna ayrıntılı bilgi verileceğini söyledi. Peev ayrıca Varna ve Burgaz limanlarındaki gemi trafiğinin saldırılara rağmen azalmadığını, tam tersine hafif bir artış gösterdiğini belirterek limanların işleyişinin sürdüğünü vurguladı.
Karadeniz'deki İHA saldırıları ne zaman başladı?
Bölgedeki ticari gemilere yönelik İHA ve deniz saldırıları ekim ayı boyunca sıklaştı. Bulgaristan açıklarında geceleri seyreden iki ticari geminin saldırıya uğraması, nakliye risklerini ve sigorta maliyetlerini yukarı çekti; bazı şirketlerin Bulgaristan limanlarına sevkiyatı askıya aldığı belirtildi. Radev, savaşa taraf olmayan Bulgaristan'ın bu saldırılardan ciddi ekonomik kayıp yaşadığını vurguladı; artan sigorta primlerinin yanı sıra Burgaz Rafinerisi'ne yapılan petrol sevkiyatlarının da maliyet açısından olumsuz etkilendiği aktarıldı.
Saldırıların arkasında kim olabilir, bu konuda resmî bir tespit var mı?
Hiçbir ülke saldırıları üstlenmedi ve şimdilik resmî bir sorumlu tespiti yapılmadı. Rusya'nın Bulgaristan Büyükelçisi, saldırılara ilişkin bilginin Rusya Savunma Bakanlığı'ndan gelmediğini söyleyerek üçüncü bir ülkenin kışkırtması ihtimalini de dışlamadı; bu açıklamayı yapmak için Radev ile bir görüşme de gerçekleştirdi. Radev ise Ukrayna'nın kendi gemilerine saldırmasının mantıklı olmayacağını, saldırıların daha çok Rusya'nın çıkarına hizmet ettiğini değerlendirdi. Bu konudaki tüm ifadeler henüz doğrulanmış bir sonuç değil, sadece bir değerlendirme; soruşturma ve teknik incelemeler sürüyor.
Türkiye ve Romanya'nın bu süreçteki rolü ne olacak?
Bulgaristan'ın hedefi, Türkiye ve Romanya ile birlikte ortak bir deniz güvenlik merkezi kurmak ve Karadeniz'i 'ortak güvenlik alanı' ilan edecek bir mutabakata zemin hazırlamak. Üç ülke arasındaki görüşmelerin önümüzdeki günlerde somut bir çerçeveye kavuşup kavuşmayacağı henüz netleşmedi; liman trafiğinde şu ana kadar ciddi bir aksama yaşanmadığı, aksine bazı limanlarda hafif bir hareketlilik artışı görüldüğü aktarıldı.
Bölgede sivil gemi trafiğinin güvenliği, kıyıdaş üç ülkenin de ortak gündemine oturdu. Yetkililer, İHA kalıntılarının incelenmesinin ardından saldırıların kaynağına dair daha net bir açıklama yapılabileceğini belirtiyor. Bulgaristan tarafı, Türkiye ve Romanya ile kurulacak bilgi paylaşım hattının sadece bu olayla sınırlı kalmayacağını, Karadeniz'deki sivil deniz trafiğinin genel güvenliği için sürekli bir mekanizmaya dönüştürülmesinin hedeflendiğini de aktarıyor.
