Sosyal medyada günlerdir dolaşan bir iddia var: Apple, yeni iPhone'larda İsrail üretimi çipler kullanıyor.
İddiaya göre bu çipler internette gezinme, kamera, Bluetooth, Wi-Fi ve pil yönetimi gibi işlevleri kontrol ediyor.
İddianın kaynağını takip ettik. Sonunda karşımıza iki isim çıktı.
İddia nereden çıktı?
Kaynak, ABD'nin İsrail Büyükelçisi Mike Huckabee'nin sözleri:
"Bir iPhone'unuz varsa, bunun için İsrail'e teşekkür edebilirsiniz."
Bu cümle, iPhone 17e'de İsrail'de tasarlanan çiplerin kullanıldığı bilgisiyle birlikte dolaşıma girdi ve dünya çapında paylaşıldı.
Netanyahu ne demişti?
Aslında bu iddianın en açık ifadesi bizzat İsrail Başbakanı'ndan geldi.
Binyamin Netanyahu, bir ABD Kongre heyetine yaptığı konuşmada şunları söyledi:
"Cep telefonunuz var mı? Elbette var. O halde zaten elinizde İsrail'in bir parçasını tutuyorsunuz."
Görüntü, İsrail'in resmî Hükümet Basın Ofisi (GPO) kaydından. Yani sözler doğrulanmış, Netanyahu'nun kendi ağzından.
Apple'ın İsrail'de ne işi var?
Apple'ın İsrail'de yıllardır faaliyet gösteren yonga tasarım ve araştırma-geliştirme merkezleri bulunuyor. Şirketin bazı işlemci ve modem çalışmaları burada yürütülüyor.
Yani "İsrail'de tasarlanan çip" ifadesi kendi başına yeni bir durum değil; Apple'ın uzun süredir devam eden bir çalışma biçimi.
Peki telefonun kontrolü İsrail'e mi geçiyor?
Burada dikkatli olmak gerekiyor. Dolaşımdaki paylaşımların bir bölümü, çiplerin "kullanıcıları izlemek ve hedef alınan kişilere ulaşmak" için kullanılacağını öne sürüyor.
Bu iddia doğrulanmış değil. Apple ya da bağımsız bir güvenlik kuruluşu tarafından teyit edilmiş bir bulgu bulunmuyor.
Doğrulanan kısım şu: bir büyükelçi ve bir başbakan, İsrail teknolojisinin dünyadaki telefonların içinde olmasını açıkça övünerek anlatıyor.
Samsung tartışması nedir?
Benzer tartışma Samsung cihazları için de yürüyor. Bazı bölgelerde satılan Samsung telefonlara önceden yüklenmiş gelen ve kullanıcı tarafından kaldırılamayan bir uygulama, dijital haklar kuruluşlarının gündeminde.
Bu uygulamanın izinsiz uygulama yükleyebildiği ve devre dışı bırakılamadığı öne sürülüyor. Konu hâlâ tartışmalı.
Kullanıcı ne yapmalı?
Panik yapmadan, doğrulanmış bilgiyle hareket etmek gerekiyor:
- Telefonunuzda hangi uygulamaların önceden yüklü geldiğine bakın
- Kaldıramadığınız uygulamaları devre dışı bırakmayı deneyin
- Uygulama izinlerini — özellikle kamera, mikrofon ve konum — düzenli gözden geçirin
- İşletim sistemi güncellemelerini geciktirmeyin
Özet
- Doğru: Netanyahu, "elinizde İsrail'in bir parçasını tutuyorsunuz" dedi. Kayıt İsrail hükümetinin kendi arşivinde.
- Doğru: ABD'nin İsrail Büyükelçisi Huckabee, "iPhone'unuz varsa İsrail'e teşekkür edin" dedi.
- Doğru: Apple'ın İsrail'de çip tasarım merkezleri var.
- Doğrulanmadı: Bu çipler üzerinden kullanıcıların izlendiği ya da cihaz kontrolünün İsrail'e geçtiği iddiası.
