Niamey'de 28-29 Ağustos gecesi patlayan askerî darbe girişiminin ardından, 30 Ağustos'ta dört Cezayir Su-30 savaş uçağı Nijer'in başkentine ulaştı. Uçaklar, Diori Hamani Uluslararası Havalimanı'nın bitişiğindeki 101 Numaralı Hava Üssü'ne indi; inişi Cezayir Savunma Bakanlığı kendisi duyurdu. Rus yapımı, çift motorlu ağır av uçağı Su-30'lara bir yakıt ikmal uçağı eşlik etti; Afrika kaynaklı bazı haberlerde bir de Il-76 nakliye uçağı geçiyor. Olayın ayrıntıları şu aşamada ağırlıklı olarak Nijer ve Cezayir makamlarının anlatımına dayanıyor.
Nijer'de askerî darbe girişimi ne zaman ve nerede yaşandı?
28 Ağustos'u 29 Ağustos'a bağlayan gece Niamey'in birkaç noktasında birden silah ve patlama sesleri duyuldu. Kentte yaşayanlar sesleri şehir merkezinden, Cumhurbaşkanlığı çevresinden, ulusal radyo-televizyon binasının yakınından ve 101 Numaralı Hava Üssü yönünden duyduklarını anlattı. Nijer Savunma Bakanı Salifou Mody, bir 'isyan hareketi'nin 101 Numaralı Üs'te bazı silah arkadaşlarını alıkoymaya, kentteki stratejik noktalara da ateş açmaya başladığını söyledi. Yetkililer, güvenlik güçlerinin müdahalesiyle 29 Ağustos'ta kontrolün yeniden sağlandığını bildirdi. Okuduğumuz haberlerde can kaybına ilişkin bir rakam yer almıyor.
Nijer'deki askerî darbe girişimini kim yaptı?
Girişimin başındaki isimler okuduğumuz haberlerde yer almıyor; Savunma Bakanı Salifou Mody'nin tanımı 'isyan hareketi' ile sınırlı kaldı. Afrika kaynaklı haberlerde ayaklanmanın, Tillabéri ve Dosso bölgelerinde cihatçı silahlı gruplarla mücadele eden bazı özel kuvvet birliklerinden çıktığı yazıldı. Aynı haberlerde Rusya'nın Afrika Kolordusu'nun ayaklanmanın bastırılmasına yardım ettiği öne sürülüyor; bu iddiaya dair resmî bir doğrulama görmedik. Olayı Nijer yetkilileri 'istikrarsızlaştırma girişimi' ya da 'isyan hareketi' diye tanımladı; Türk ve Afrika basını ise askerî darbe girişimi diye adlandırdı.
Cezayir Su-30'ları Nijer'e neden gönderdi, uçakları kim çağırdı?
Cezayir Savunma Bakanlığı'nın anlatımına göre uçaklar Nijer makamlarının talebi üzerine yola çıktı; amaç, yetkililerin 'devleti istikrarsızlaştırma girişimi' diye tanımladığı olay karşısında Nijer ordusunu desteklemek. Duyuruda iki ülke arasındaki stratejik iş birliğinin, özellikle askerî alandakinin güçlendirilmesi vurgulanıyor ve uçakların Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun'un talimatıyla gönderildiği belirtiliyor. Aktarılan ifadelerin hiçbirinde Su-30'ların çatışmaya girdiğine ya da bir hedefi vurduğuna dair bir cümle yok. Niamey'de aynı gün Cezayir birliği için resmî bir tören yapıldığı yazıldı.
Hamlenin bir geçmişi var. Cezayir, 9 Ağustos'ta ikisi Mi-171, ikisi Mi-24 olmak üzere dört askerî helikopteri Nijer'e göndermişti; Afrika kaynaklı haberlere göre bunlarla birlikte mühimmat, yedek parça ve bakım ekipmanı da verildi. Nijer Başbakanı Ali Mahamane Lamine Zeine 26-27 Ağustos'ta Cezayir'i ziyaret etti, darbe girişimi bu ziyaretin hemen ardından yaşandı. İki ülke uzun bir kara sınırını paylaşıyor, Sahel'de güvenlik iş birliği yürütüyor.
Cezayir Cumhurbaşkanı Abdülmecid Tebbun ne söyledi?
Türkiye gazetesinin aktardığına göre Abdülmecid Tebbun, olayı "Durum açık. Bu bize yönelik bir provokasyondu" diyerek değerlendirdi ve "Ben de uçak gönderirim. Göze göz, dişe diş" dedi. Sözün ne zaman ve hangi vesileyle söylendiği, Tebbun'un provokasyondan kimi sorumlu tuttuğu haberde belirtilmiyor. Tebbun, Cezayir'i Aralık 2019'dan beri yönetiyor ve 2024'te yeniden seçilmişti. Haberlerde, Cezayir'in dört Su-30'unun Nijer'de ne kadar kalacağına dair de bir bilgi bulunmuyor.
Nijer'de daha önce de askerî darbe yaşandı mı?
Evet; Nijer 1960'ta bağımsızlığını kazandığından beri 1974, 1996, 1999, 2010 ve 2023'te askerî darbe yaşadı. Mart 2021'de de, yeni seçilen Cumhurbaşkanı Mohamed Bazoum'un göreve başlamasından günler önce, başarısız bir darbe girişimi yaşanmıştı. Temmuz 2023'teki darbe Bazoum'u devirdi; o günden beri ülkeyi askerî yönetim idare ediyor. Nijer, Mali ve Burkina Faso'yla birlikte Sahel Devletleri İttifakı'nı oluşturuyor; üç ülke 2025'te Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu'ndan (ECOWAS) da ayrıldı.
