Somaliland yönetiminin, Türkiye'nin Somali'deki askerî ve diplomatik ağırlığından duyduğu rahatsızlık yüzünden İsrail'den hava savunma sistemi istediği öne sürüldü. İddia, İsrail basınına yansıyan bir habere ve onun dayandığı röportaja dayanıyor; Somaliland'ın iki yetkilisinin sözleri aktarılıyor. Resmî bir teyit yok. Somaliland tarafının tedirginliğini anlamak için Türkiye'nin Somali'de yıllar içinde nasıl bir ağırlık kurduğuna bakmak gerekiyor; Somali'deki bu birikim 2011'e uzanıyor.
Somaliland İsrail'den hava savunma sistemi mi istedi?
Haberdeki iddia şu: Somaliland Devlet Başkanı'nın dış ilişkiler danışmanı Mohamed Osman Fadal, Türkiye'nin Somali'ye verdiği desteğin ve bölgedeki F-16 ile SİHA'ların kendileri için tehdit oluşturduğunu savundu, Türkiye'ye karşı savunma kapasitesinin güçlenmesi gerektiğini söyledi. Haber, bu çerçevede İsrail'den hava savunma desteği istendiğini öne sürüyor. İddianın dayanağı, yetkililerin kendi ağzından aktarılan değerlendirmeler; yani Somaliland tarafı Türkiye'nin gücünü tehdit olarak tanımlıyor. İsrail'den de Somaliland yönetiminden de talebi doğrulayan resmî bir açıklama yok. İstenen sistemin adı, sayısı ya da teslim tarihi verilmedi.
Somali'de Türkiye'nin gücü Somaliland'ı neden rahatsız ediyor?
Somaliland tarafı iki gerekçe sayıyor. Birincisi, Somali ordusunun olası bir askerî harekâtı ve bu durumda Türkiye'nin Mogadişu'ya doğrudan yardım etmesi ihtimali. Somaliland, 1991'den beri kendini bağımsız ilan etmiş durumda; Somali ise bölgeyi kendi toprağı sayıyor. Bu endişeyi Somaliland Dışişleri Genel Müdürü Mohamed Abdirahman Hassan dile getirdi. İkincisi, Türkiye'nin Somali'deki varlığının büyüklüğü: Ankara, 2017'de Mogadişu'da açtığı askerî eğitim tesisiyle Somali güvenlik güçlerini eğitiyor. 2024'te imzalanan 10 yıl süreli savunma ve ekonomik iş birliği anlaşması deniz güvenliğini, donanma kapasitesini ve personel eğitimini kapsıyor. Türkiye ayrıca Somali açıklarında petrol ve doğal gaz arama çalışması yürütüyor; Mogadişu'daki Somali Silahlı Kuvvetler Günü etkinliğinde Türk F-16'ları gösteri uçuşu yaptı. Somali hükümetinin böyle bir harekât planına ilişkin bir açıklaması yok; Somaliland yetkililerinin değerlendirmeleri bağımsız kaynaklarca doğrulanmış değil.
Türkiye Somali'de ne zamandan beri var?
Türkiye ile Somali arasındaki bugünkü yakınlık 2011'e dayanıyor. O dönem Başbakan olan Recep Tayyip Erdoğan, 19 Ağustos 2011'de kuraklığın gölgesindeki Somali'nin başkenti Mogadişu'ya gitti; bu ziyaret Somali'nin uluslararası izolasyonunun sona ermesine katkı yapan adım olarak değerlendiriliyor. 1991'de kapanan Mogadişu Büyükelçiliği 1 Kasım 2011'de yeniden açıldı. Yani Türkiye, Somali'ye önce insani yardım ve diplomasiyle girdi; askerî eğitim tesisi sonradan, 2017'de geldi.
Somali neresi, Somaliland ile aynı şey mi?
Somali, Afrika Boynuzu'nda yer alıyor; başkenti Mogadişu, kıyı şeridi Afrika anakarasının en uzunu. Somaliland ise ülkenin kuzeyinde, Aden Körfezi kıyısında, başkenti Hargeysa; 1991'den beri kendini bağımsız ilan etse de Somali bu bölgeyi kendi toprağı sayıyor. Türkiye'nin Somaliland'la da bir diplomatik geçmişi var: Hargeysa'da 2014'te başkonsolosluk açıldı. Yani Somali'deki Türk varlığı yalnızca Mogadişu'dan ibaret bir hikâye değil. Somali'nin konumu da meselenin ağırlığını artırıyor: ülke, Aden Körfezi'nden Hint Okyanusu'na uzanan deniz yolunun üzerinde. Dolayısıyla Somali'de kimin ne yaptığı yalnızca Afrika Boynuzu'nu değil, bu hattan geçen ticareti de ilgilendiriyor.
İsrail Somaliland'ı ne zaman tanıdı, Berbera'da ne planlanıyor?
İsrail, 26 Aralık 2025'te Somaliland'ı tanıdığını açıkladı; duyuruyu Başbakan Binyamin Netanyahu yaptı. Somaliland yönetimi, İsrail'in ordu ve polis güçlerine eğitim verdiğini doğruladı. Berbera meselesi ise tartışmalı. Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud, İsrail'in Berbera Limanı'nda deniz üssü kurmayı ve havalimanını kullanmayı planladığını öne sürdü. Somaliland Savunma Bakanı bunu reddetti: ülkede İsrail'e ait bir askerî varlık yok, üs kurulmasına dair görüşme de yapılmadı.
Somali hükümeti Somaliland ile İsrail hattına ne diyor?
Somali, Somaliland'ı ülkenin ayrılmaz parçası sayıyor ve Somaliland'ın üçüncü ülkelerle imzaladığı anlaşmaları hukuken geçersiz görüyor. Hasan Şeyh Mahmud, 4 Ekim 2026'da İsrail varlığını Somali topraklarında kabul etmeyeceklerini söyledi. Yani Somali cephesinde tutum net; Somaliland cephesinde ise İsrail ile eğitim iş birliği açıkça doğrulanırken, üs iddiası reddediliyor.
Somaliland hava savunma iddiası doğru mu, Türkiye ve İsrail ne diyor?
Doğrulanmış bir bilgi yok. İddia, Somaliland yetkililerinin sözlerine dayanıyor; bağımsız bir kaynak ya da resmî belge bulunmuyor. Türkiye ve İsrail yönetimlerinden iddiaya ilişkin bir açıklama yapıldığı bildirilmedi. Bölgenin stratejik önemi ise ortada: Somaliland, Somali'nin kuzeybatısında, Babü'l-Mendeb Boğazı'na yakın bir noktada yer alıyor. Haberde hava savunma talebinin ötesinde somut bir askerî sayı, uçak adedi ya da saldırı planı verilmiyor. Hava savunma sisteminin hangi ülkeden, hangi tarihte ve hangi şartlarla geleceği de bilinmiyor.
— Necip Fazıl Kısakürek
