İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, cumartesi günü X hesabından yaptığı paylaşımda şöyle yazdı: ‘Ekonomik baskı arttı.’ Haberler bu sözü ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukasıyla ve döviz kurundaki yükselişle ilişkilendirdi. Pezeşkiyan, buna rağmen düşmanın ekonomik savaşla varmak istediği hedeflere izin vermediklerini söyledi. Aynı haberlerde İran'da serbest piyasada doların 269 bin tümene çıkarak rekor kırdığı da yer aldı.
Mesud Pezeşkiyan ne yazdı?
Paylaşım Türkiye saatiyle 3 Ekim Cumartesi gecesi, 22.55 sıralarında haberlere yansıdı. Aktarıldığına göre cumhurbaşkanı, Allah'ın yardımı, halkın desteği ve hükümetin çabaları sayesinde düşmanın ekonomik savaş yoluyla peşinde olduğu amaçları boşa çıkardıklarını söyledi. ‘Ekonomik savaş’ ifadesi, İran yönetiminin yaptırımlar için yıllardır kullandığı bir söylem. Haberlere göre Pezeşkiyan ABD ile İsrail'i de işaret ederek, bu iki ülkenin İran'ın ekonomik can damarlarını kesip halkı zora sokmaya çalıştığını öne sürdü.
Hükümetin geçtiği yeni yapı nedir?
Mesud Pezeşkiyan'ın aktarılan sözlerine göre hükümet, olağanüstü koşulları yönetmek için yeni bir yapıya geçti. Yapının adı, başkanı ve yetkileri paylaşıma ilişkin haberlerde yer almıyor. Resmî bir kararname ya da hükümet açıklaması aktarılmadığı için bu başlıkta şimdilik daha fazla ayrıntı vermek mümkün değil.
ABD'nin İran'a uyguladığı deniz ablukası ne zaman başladı?
ABD donanmasının İran limanlarına yönelik ablukası Nisan 2026'da başladı ve yaklaşık altı aydır sürüyor. Deniz ablukası, bir ülkenin limanlarına giren ve oradan çıkan gemilerin donanma unsurlarıyla durdurulması demek; uluslararası hukukta bu yöntem esas olarak savaş halindeki taraflara tanınan bir yetki sayılır. Hangi limanların ve hangi gemilerin kapsandığını gösteren ayrıntılı bir döküm Pezeşkiyan'ın paylaşımına ilişkin haberlerde yok; haberler yalnızca ablukanın sürdüğünü ve ekonomik baskıyı artırdığını aktarıyor. ABD ya da İsrail'den paylaşıma karşılık verildiğine dair bir bilgi de aktarılmadı.
İran'da dolar kaç tümen oldu?
Haberlere göre serbest piyasada dolar 269 bin tümene ulaştı ve bu seviye rekor olarak anıldı. İran'da fiyatlar gündelik hayatta tümenle söylenir; bir tümen on riyale eşittir. Yani aynı rakam, resmî para birimiyle 2 milyon 690 bin riyal demek. Bir milyon tümenle yaklaşık 3,7 dolar alınabiliyor. Kurun hangi döviz bürosuna ya da veri sitesine dayandığı haberlerde belirtilmiyor.
Abluka döviz kurunu neden etkiler?
Bir ülke petrol ve diğer ihracat gelirini limanlar üzerinden elde ediyorsa, limanlar ablukayla daralınca ülkeye giren döviz azalır; döviz arzı düşünce yerel paranın değeri baskı görür. Haberler Pezeşkiyan'ın sözünü bu bağla birlikte veriyor. Kurdaki yükselişin ne kadarının ablukadan, ne kadarının savaşın yarattığı belirsizlikten geldiğini gösteren resmî bir veri ise paylaşıma ilişkin haberlerde yer almıyor.
Dolar Pezeşkiyan hükümetini ilk kez mi zorluyor?
Hayır. Mart 2025'te dolar 930 bin riyal civarındayken Meclis, Pezeşkiyan hükümetinin ekonomi ve maliye bakanı Abdolnasır Hemmati'yi güvensizlik oylamasıyla görevden almıştı. O günden bugüne serbest piyasadaki fiyat yaklaşık 2,9 katına çıkmış görünüyor.
Mesud Pezeşkiyan kimdir?
Mahabad doğumlu bir kalp cerrahı. Babası Azerbaycan Türkü, annesi Kürt. 2001-2005 arasında sağlık bakanlığı yaptı, uzun yıllar Tebriz milletvekili olarak Meclis'te yer aldı, 2016-2020 arasında Meclis başkan yardımcılığı yaptı. İbrahim Reisi'nin Mayıs 2024'teki helikopter kazasında ölmesinin ardından yapılan erken seçimde 5 Temmuz'daki ikinci turda Said Celili'yi geçti ve Temmuz 2024'te göreve başladı.
