Türkiye, nükleerde büyük santral hattının yanına ikinci bir kulvar açıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, TENMAK ile Danimarkalı Copenhagen Atomics arasında mutabakat zaptı imzalandığını duyurdu. İşin özel tarafı yakıtta: toryum.
Bakan ne dedi?
Bayraktar'ın açıklaması şöyle: "Nükleerin yeni çağı olarak nitelendirdiğimiz küçük modüler reaktörler (SMR), tüm dünyada hızla gelişen stratejik bir teknoloji haline geliyor. Ülkemizi bu teknolojik dönüşümün güçlü bir aktörü yapmak amacıyla TENMAK ve Copenhagen Atomics arasında imzaladığımız mutabakat zaptını özel kılan unsur, bu yeni nesil teknolojide toryum yakıtının öne çıkmasıdır."
"Toryumu, ülkemizde çok yoğun bir şekilde bulunan, enerjide dışa bağımlılığımızı ortadan kaldıracak muazzam bir kaynak olarak görüyoruz. Başlattığımız bu Ar-Ge çalışmalarının, ileride ticarileşebilecek millî bir ürüne dönüşeceğine inanıyoruz."
SMR nedir?
Açılımı Küçük Modüler Reaktör. Klasik nükleer santralden farkı boyut ve üretim biçimi: reaktör sahada tuğla tuğla inşa edilmiyor, fabrikada modül olarak üretilip sahaya taşınıyor ve orada birleştiriliyor. Bu da inşaat süresini ve maliyet riskini düşürüyor.
Neden "nükleerin yeni çağı"?
Çünkü büyük santrallerin en zayıf noktası takvim ve bütçe: on yılı aşan inşaat süreleri, milyarlarca dolarlık sabit yatırım. SMR bu denklemi değiştiriyor — küçük üniteler, ihtiyaç arttıkça yenisi eklenebilen modüler yapı, sanayi tesisinin yanına konuşlanabilecek ölçek. Dünyada onlarca ülke aynı anda bu teknolojiye yatırım yapıyor.
Toryum neden önemli?
Bugünkü reaktörler uranyum yakıtla çalışıyor ve uranyum zenginleştirme, dünyada sayılı ülkenin elinde olan, ihracat iznine tabi bir teknoloji. Toryum ise farklı bir yakıt çevrimi sunuyor: doğada uranyumdan daha bol bulunuyor, zenginleştirme gerektirmiyor ve ürettiği uzun ömürlü atık miktarı daha düşük.
Türkiye'nin toryumu nerede?
Türkiye'nin toryum varlığı ağırlıklı olarak Eskişehir'in Beylikova ilçesindeki nadir toprak elementi sahasında bulunuyor. Bu saha, dünyanın en büyük toryum rezervleri arasında gösteriliyor. Bakan'ın "ülkemizde çok yoğun bir şekilde bulunan" derken işaret ettiği kaynak bu.
Copenhagen Atomics kim?
Danimarka merkezli bir nükleer teknoloji şirketi. Çalışma alanı toryum yakıtlı erimiş tuz reaktörleri: yakıtın katı çubuklar hâlinde değil, sıvı tuz içinde çözünmüş olarak bulunduğu reaktör tasarımı. Bu mimari, toryum çevrimine uranyum reaktörlerinden daha uygun kabul ediliyor.
Bu imza ne getiriyor?
Mutabakat zaptı bir santral siparişi değil; Ar-Ge iş birliğinin çerçevesini çizen belge. Bakan'ın hedefi net: çalışmaların ticarileşebilecek millî bir ürüne dönüşmesi. Yani amaç hazır reaktör satın almak değil, teknolojiyi öğrenip üretebilir hale gelmek.
Akkuyu ile ilişkisi ne?
Doğrudan bir ilişkisi yok, iki ayrı hat. Akkuyu büyük ölçekli, uranyum yakıtlı klasik santral; şebekeye ilk elektriğini vermeye hazırlanıyor. SMR ve toryum ise bir sonraki nesil için atılan adım. Türkiye'nin nükleer programı böylece iki koldan ilerliyor: bugünün elektriği ve yarının teknolojisi.
