Türkiye Ay'a gidiyor ve bu kez ortada bir hedef tarihi değil, temiz odada duran gerçek bir araç var. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Ankara'da TÜBİTAK SAGE'de düzenlenen Ay Araştırma Programı basın toplantısında ülkenin ilk Ay uzay aracının üretim, montaj ve entegrasyon aşamalarının bittiğini duyurdu. Yaklaşık 3,5 ton ağırlığındaki ve yüzde 80'in üzerinde yerlilik oranına sahip araç, sistem seviyesi çevresel testler için TUSAŞ bünyesindeki Uzay Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezi'ne (USET) yollandı. Fırlatma takvimi ise 2027'nin ilk ayları olarak açıklandı.
USET'te aracı üç ayrı sınav bekliyor: Isıl vakum testleriyle uzay boşluğunun sıcaklık ve basınç koşulları, yapısal testlerle fırlatma sırasındaki sarsıntı, elektromanyetik uyumluluk testleriyle de araçtaki sistemlerin birbirini bozmadan çalışıp çalışmadığı sınanacak. Kacır bu aşamayı şu sözlerle özetledi: "İcra edilecek testlerle, aracımızın fırlatma sırasında ve uzay ortamında karşılaşacağı zorlu koşullara dayanımını doğrulayacağız." Testler bitince araç, TÜBİTAK UZAY'ın ODTÜ yerleşkesinde yapımı süren yeni temiz oda ve entegrasyon tesisine götürülecek; son kontroller orada yapılıp fırlatma için ABD'ye, Florida'daki Kennedy Uzay Üssü'ne gönderilecek.
Türkiye Ay'a ne zaman gidiyor, araç Ay'a inecek mi?
Bakan'ın verdiği takvime göre araç, hava, saha ve yörünge koşulları elverirse 2027'nin ilk aylarında yola çıkacak ve yaklaşık 2 ay süren yolculuğun ardından Ay yüzeyinden 100 kilometre yükseklikteki kutupsal ve dairesel görev yörüngesine oturacak. Burada en az 3 ay bilimsel ölçüm yapılacak; aracın performansı iyi giderse görev süresi 1,5 yıla kadar uzatılabilecek. Aracın kaderi ise iniş değil, çarpma: Bilimsel çalışmalar tamamlandığında kontrollü yavaşlatma manevralarıyla Ay yüzeyine ulaştırılacak. Bu son ateşlemeyi ve yörünge yükseltme manevralarını, Türkiye'nin kendi imkânlarıyla geliştirdiği Hibrit İtki Sistemi yapacak.
| Görev künyesi | Açıklanan bilgi |
|---|---|
| Ağırlık | Yaklaşık 3,5 ton |
| Yerlilik oranı | Yüzde 80'in üzerinde |
| Fırlatma hedefi | 2027'nin ilk ayları, Kennedy Uzay Üssü |
| Yolculuk süresi | Yaklaşık 2 ay |
| Görev yörüngesi | Ay yüzeyinden 100 km, kutupsal ve dairesel |
| Görev süresi | En az 3 ay, 1,5 yıla kadar uzatılabilir |
| Son aşama | Kontrollü yavaşlatma ile Ay yüzeyine ulaşma |
| Geliştirenler | TÜBİTAK UZAY, DeltaV ve yerli teknoloji firmaları |
| Program ilerlemesi | 2022 başından bu yana yüzde 77 |
Ay uzay aracı Ay'da ne ölçecek?
Aracın görevi yalnızca Ay'a ulaşmak değil, orada veri toplamak. Kacır'ın anlattığına göre yerli bilimsel yüklerle şu başlıklar incelenecek:
- Güneş rüzgârlarının Ay yüzeyiyle etkileşimi
- Ay yüzeyindeki suyun oluşum mekanizmaları
- Ay'ın manyetik alanları
- Yüzeyin ısıl özellikleri
- Ay'daki radyasyon ortamı
Aracın uçuş bilgisayarı, haberleşme, güç, ısıl kontrol ve yörünge operasyonları gibi kritik kabiliyetleri sıfırdan tasarlanmadı; Türkiye'nin daha önce uzaya gönderdiği İMECE ve TÜRKSAT 6A projelerinde geliştirilen teknolojiler Ay aracına aktarıldı. Kacır'a göre uzay aracı, "uydu teknolojilerinde yıllar içinde inşa ettiğimiz bilgi birikiminin eseri."
Ay uzay aracı hangi roketle fırlatılacak?
Kacır fırlatma yeri olarak Florida'daki Kennedy Uzay Üssü'nü işaret etti; programın daha önce açıklanan planında taşıyıcı olarak SpaceX'in Falcon 9 roketi yer alıyor. Bakan, bugüne kadar yalnızca 8 ülkenin Ay görevi gerçekleştirdiğini hatırlatarak Türkiye'nin kendi mühendislik kabiliyetiyle 9'uncu ülke olmayı hedeflediğini söyledi. Bu görev, Dünya yörüngesinin ötesine geçen ilk Türk aracı olduğu için "ilk derin uzay görevi" olarak tanımlanıyor. Kacır, bu zeminin Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın liderliğinde son 23 yılda inşa edildiğini ve savunma sanayisinde yakalanan fırsat penceresinin bugün uzay teknolojilerinde de açık olduğunu vurguladı.
Somali'deki uzay limanının Ay göreviyle ilgisi ne?
İlk Ay aracı ABD'den kalkacak ama bir sonraki hedef, fırlatma zincirini de Türkiye'nin eline almak. Kacır, Somali'de inşası süren uzay limanının "Türkiye'nin uzaya bağımsız erişiminin önünü açacağını" ve uzay ekonomisinden daha fazla pay alınmasını sağlayacağını söyledi. Türkiye Gazetesi'nin haberine göre Mogadişu Büyükelçisi Alper Aktaş, 2027'de Somali'den ilk kez uydu fırlatılacağını açıkladı; Mogadişu'nun kuzeyindeki Warseikh'te (Varşeyh) yükselen tesisin ilerleyen dönemde roket ve savunma sistemi testlerinde de kullanılması, Afrika ve Orta Doğu ülkelerine ticari fırlatma hizmeti vermesi planlanıyor. Aynı habere konuşan savunma uzmanı Turan Oğuz, uyduların bugün başka ülkelerin fırlatma merkezlerinden gönderilmesinin takvim ve maliyet açısından dışa bağımlılık yarattığını, kendi fırlatma merkezinin Türkiye'ye esneklik ve savunma uyduları için stratejik avantaj sağlayacağını belirtti.
Bakan Kacır'ın açıklamasında Ay aracının ötesine geçen başlıklar da vardı: Türkiye 31 Ağustos'ta Artemis Mutabakatı'na imza attı; 5-9 Ekim 2026'da Antalya'da düzenlenecek 77. Uluslararası Uzay Kongresi'ne dünyanın dört bir yanından 10 bine yakın katılımcı bekleniyor. Afet iletişimi ve güvenli haberleşme yükleri taşıyacak TÜRKSAT 7A uydusunun çalışmaları başladı, yeni nesil yer gözlem uyduları İMECE-2 ve İMECE-3 için adım atıldı. Ankara'da TUA, TÜBİTAK ve ODTÜ iş birliğiyle bir uzay teknolojileri geliştirme bölgesi kurma çalışması da sürüyor.
