Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran'ı yalnız bırakmayacaklarının sinyalini Türkmenistan'dan verdi. Putin, Hazar kıyısındaki Avaza bölgesinde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'la yüz yüze geldi ve görüşmenin basına açık bölümünde Rusya'nın İran'a her türlü yardımı vermeye hazır olduğunu söyledi. Putin'in anlatımıyla Tahran, Orta Doğu'daki çatışmayı bitirmek için ciddi çaba gösteriyor ve barışçıl çözüm için yeni öneriler getirdi.
Putin Pezeşkiyan görüşmesi nerede ve ne zaman yapıldı?
Görüşme 8 Ekim Perşembe günü Türkmenistan'ın Avaza bölgesinde yapıldı. Avaza, Hazar kıyısındaki Türkmenbaşı kentinin yakınında, Türkmenistan'ın turizm bölgesi olarak biliniyor. Kremlin'in daha önce aktardığına göre Putin'in Türkmenistan ziyareti 8-9 Ekim'i kapsayan bir çalışma ziyaretiydi. Pezeşkiyan da Bağımsız Devletler Topluluğu devlet başkanları konseyinin genişletilmiş toplantısına ilk kez davet edilen İran Cumhurbaşkanı olarak Avaza'ya gitti; Hazar Çevre Zirvesi'ne de katılacağı bildirilmişti. Kremlin yardımcısı Yuri Uşakov, hazırlıkların tamamlandığını açıklamıştı.
Putin İran'a ne söyledi?
Putin, bölgedeki durumun görüşmenin en önemli gündem maddesi olduğunu belirtti. İran'ın kendi hatasıyla çıkmamış bir çatışmayı sona erdirmek için ciddi çaba harcadığını söyledi; Tahran'ın sorunun barışçıl çözümüne dair yeni öneriler sunduğunu da ekledi. Ardından Rusya adına net bir söz verdi: durumun çözümüne yardım etmek için elinden gelen her şeyi yapmaya hazırdı. Haberlere yansıyan bölümde çatışmanın tarafları tek tek sayılmadı, Pezeşkiyan'ın görüşmedeki sözlerine de yer verilmedi.
Rusya İran'a nasıl bir yardım verecek?
Bu sorunun net bir yanıtı henüz yok. Putin yardımın içeriğini açıklamadı; diplomatik arabuluculuk mu, ekonomik destek mi, başka bir kanal mı olacağı belli değil. Elde somut olan şu: Putin bir gün önce, 7 Ekim Çarşamba günü Pezeşkiyan'la telefonda görüşmüş, Moskova'nın bölgedeki gerilimi düşürmeye yönelik diplomatik çabalarda rol almaya hazır olduğunu söylemişti. Avaza'daki açıklama bu çizgiyle uyumlu. Görüşme, ABD ile İran arasındaki sert gerilimin ve Körfez'deki çatışmaların sürdüğü bir döneme denk geldi.
Rusya ile İran arasındaki ilişkiler hangi noktada?
Putin, iki ülke ilişkilerinin olumlu yönde geliştiğini söyledi. Moskova ile Tahran arasında geçen yıl imzalanan anlaşma, işbirliğinin temelini oluşturuyor. Rusya ile İran arasındaki ticaret hacmi geçen yıl yüzde 21'in üzerinde arttı ve bu yükseliş bu yılın ilk yedi ayında da sürdü. Putin ayrıca beşeri alandaki işbirliğinin güçlendiğini, iki ülkede çok sayıda ortak etkinlik düzenlendiğini anlattı.
Avaza'daki Bağımsız Devletler Topluluğu toplantısı nedir?
Bağımsız Devletler Topluluğu, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından 1991'de kuruldu ve Rusya'nın ağırlığını hissettirdiği bir platform. Genişletilmiş toplantı formatında üye olmayan ülkelerin liderleri de masaya oturabiliyor; Pezeşkiyan'a gelen davetin ilk olarak anılması bu yüzden. Ev sahibi Türkmenistan ise topluluğun resmî üyesi değil, ortak üyesi sayılıyor. Putin'in Pezeşkiyan'la görüşmesi, bu zirvenin kenarında gerçekleşti.
Putin'in İran mesajı Türkiye'yi neden ilgilendiriyor?
İran, Türkiye'nin doğu komşusu. Orta Doğu'daki çatışmanın uzaması sınır güvenliğini, enerji fiyatlarını ve ticaret yollarını doğrudan etkiliyor. Görüşmenin yapıldığı Türkmenistan da Türk dünyasının parçası; Hazar'ın doğu kıyısındaki bu buluşma, Türkiye'nin yakından izlediği bir coğrafyada gerçekleşti. Rusya'nın İran'a açıktan destek mesajı vermesi bölgedeki dengelerde yeni bir unsur; Putin'in vaat ettiği yardımın somut biçimi netleştikçe bu dengelerin yönü de belli olacak.
