Donald Trump, Pazar günü yaptığı paylaşımda Rusya ile Ukrayna arasında enerji ateşkesi ilan edildiğini duyurdu. Ateşkesin derhal yürürlüğe girdiğini ve iki tarafın da anlaştığını yazan Trump, herkesi ateşkesi bozmamaya çağırdı. Pazar'ı Pazartesi'ye bağlayan gece Volodimir Zelenski'den destek geldi, Pazartesi sabahı da Kremlin Zelenski'ye seslendi.
Trump'ın enerji ateşkesi ne zaman başladı, neleri kapsıyor?
Trump'a göre ateşkes, ilanın yapıldığı 11 Ekim Pazar günü itibarıyla geçerli. Ama paylaşımda hangi enerji tesislerinin kapsandığı, ateşkesin ne kadar süreceği ve kimin denetleyeceği yazmıyor. Zelenski'nin ABD'den ayrıntı beklediğini söylemesi de bu boşluğu gösteriyor. Pazartesi sabahı aktarılan Kremlin açıklamalarında da enerji ateşkesinin kapsamına ya da süresine dair bir bilgi yer almadı.
Bir gün önce, Cumartesi, Trump Beyaz Saray'dan çıkarken Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırılarına tepki göstermişti. Rafinerileri vurmanın dünya çapında sorun yarattığını, bunun kesinlikle durması gerektiğini söyledi. Aynı konuşmada Ukrayna'nın yeni bir devlet başkanı edinme zamanının geldiğini de dile getirdi.
Zelenski enerji ateşkesine ne cevap verdi?
Basına yansıyanlara göre Zelenski ilk tepkisinde ateşkesten haberi olmadığını, ama desteklediğini söyledi. Ardından yazılı bir açıklama yaptı. NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ve Kanada Başbakanı Mark Carney ile telefonda görüştüğünü anlatan Zelenski, Ukrayna'nın ateşkesi desteklediğini, Rusya'nın da desteklemesinin önemli olduğunu belirtti. Gerilimi düşürecek adımlara Ukrayna'nın tam destek verdiğini de ekledi.
Şartlı 'evet'in ayrıntıları da aktarıldı. Zelenski, Ukrayna'nın seçime gidebilmesi için Rusya ile 60 günlük tam bir ateşkes yapılmasını önerdi; seçim kararının Ukrayna halkına ait olduğunu söyledi. Bu çağrı, Trump'ın Cumartesi günkü yeni başkan çıkışından bir gün sonra, 11 Ekim'de aktarıldı. Enerji cephesinde ise karşılıklılık şartı koydu: Rusya, Ukrayna'nın enerji altyapısına saldırmayı bırakırsa Kiev de Rus petrol rafinerilerini vurmayı bırakabilir.
Kremlin Zelenski'den hangi zor kararı bekliyor?
Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov, 12 Ekim Pazartesi günü Moskova'nın ne aradığını anlattı. Peskov'a göre Kiev'deki yönetimden, kendi deyimiyle 'Kiev rejimi'nden birilerinin sahadaki gerçekleri kabul etme ve barışçıl çözüme varma yönünde siyasi irade göstermesi gerekiyor. Moskova için daha önemli olanın Ukrayna'yı kimin yönettiği mi, yoksa Kiev'in Rusya'nın şartlarını kabul edip etmediği mi olduğu soruldu; Peskov meseleyi ikinci seçenek üzerinden anlattı.
Peskov, Trump'ın Ukrayna'nın yeni bir devlet başkanına ihtiyaç duyabileceğini söylediğini hatırlattı. Zelenski'nin savaşı bitirmek için son derece önemli ve zor kararlar alması gerektiğini, ya bu kararları vereceğini ya da vermeyi reddedeceğini söyledi. Rus tarafı ayrıca Ukrayna'nın saldırı kapasitesinin düştüğünü öne sürdü; füze ve insansız hava aracı parçalarının depolandığı, birleştirildiği ve üretildiği tesislerin Rus saldırılarıyla vurulduğunu belirtti.
Rafineri saldırıları neden bu kadar önemli, petrol piyasasını etkiler mi?
Trump'ın rafineri çıkışı, enerji ateşkesinin neden şimdi masaya geldiğini açıklıyor. Ukrayna'nın Rus petrol rafinerilerine saldırıları, Trump'ın sözleriyle küresel çapta sorun doğuruyor. Rafineriler ham petrolü benzine, mazota ve jet yakıtına çeviren tesisler; biri devre dışı kalınca akaryakıt arzı daralıyor. Zelenski'nin şartı bu noktada kritik: Kiev, Rusya enerji altyapısına saldırmayı bırakırsa rafinerilere yönelik saldırıları durdurabileceğini söylüyor. Yani enerji ateşkesi karşılıklı bir pazarlık: Rus saldırıları Ukrayna'nın enerji altyapısını, Ukrayna'nın saldırıları Rus rafinerilerini hedef alıyor. Ateşkesin rafinerileri de kapsayıp kapsamadığı ise henüz açıklanmadı.
