Ukrayna'da zenginler ve fakirler aynı savaşı bambaşka yerlerden yaşıyor. Bugün dolaşıma giren video, bunu tek ekranda yan yana koyuyor: Sol tarafta havuz başında kadeh kaldıran, gece kulübünde dans eden, lüks cipinden inen gençler; sağ tarafta karla kaplı siperlerde dronların nişangâhına giren askerler. Görüntülerde tek kelime konuşma yok. Arkada yalnızca müzik çalıyor, gerisini kareler anlatıyor.
Videoda neler var?
Yaklaşık iki dakikalık videonun sol yarısında yazlık bir plaj kulübü, beyaz şezlonglar, siyah gece elbiseleriyle yürüyen kadınlar, plakası Kiev'e ait görünen bir Mercedes G serisi, kapısı şoför tarafından açılan lüks bir sedan ve ışıkların altında coşan kalabalıklar görülüyor. Sağ yarıda ise savaşın öbür yüzü var: Dron kameralarından çekilmiş, hedefe kilitlenen kırmızı ve mavi nişangâhlar, karlı ormanlarda ilerleyen zırhlı araç kolu, bir binayı yutan patlama ve donmuş toprakta tek başına kalmış askerler.
İki taraf aynı anda akıyor. Bir karede kadeh tokuşturuluyor, yanındaki karede bir asker siper arıyor. Montajın derdi açık: Ukrayna'da savaşın faturasını kim ödüyor?
Ukrayna'da kimler askere gidiyor?
Ukrayna, savaşın üçüncü yılında asker açığını kapatmak için seferberlik kurallarını sertleştirdi. Nisan 2024'te yürürlüğe giren düzenlemeyle seferberlik yaşı 27'den 25'e indirildi. Askerlik şubeleri sokaklarda, metro çıkışlarında, düğün salonlarında kimlik kontrolüne başladı. Ülkede "busifikasyon" diye anılan, erkeklerin sokakta yakalanıp minibüslere bindirilerek askerlik şubesine götürüldüğü görüntüler defalarca sosyal medyaya düştü.
Bu baskının yükü en çok parası ve bağlantısı olmayanların sırtına bindi. Yurt dışına çıkış yasağına rağmen sınırı kaçak yollarla geçmeye çalışan, Tisa Nehri'nde boğulan erkeklerin haberleri Ukrayna basınında yer aldı. Kaçakçılara binlerce dolar ödeyebilenler ise başka bir yol buldu.
Zenginler askerlikten nasıl kurtuluyor?
Ukrayna'nın en büyük skandallarından biri tam bu soruya cevap verdi. Ekim 2024'te Hmelnitski bölgesinin tıbbi-sosyal uzmanlık komisyonu başkanının evinde yapılan aramada yaklaşık 6 milyon dolar nakit bulundu. Savcılara göre sahte engelli raporlarıyla askerlik muafiyeti satılıyordu; raporu alanlar arasında yerel savcılık yöneticilerinin de adı geçti. Skandalın ardından Devlet Başkanı Vladimir Zelenski, bu komisyonların kaldırılacağını duyurdu.
Rüşvetle alınan muafiyet, sahte öğrencilik, kâğıt üzerinde engelli yakını bakımı... Ukrayna'da yolsuzlukla mücadele kurumlarının dosyalarına giren yöntemlerin listesi uzun. Videodaki sol ekranda dans eden gençlerin kim olduğunu bilmiyoruz. Ama sağ ekrandakilerin, bu kapıların hiçbirini açamayanlar olduğunu tahmin etmek zor değil.
Odessa ve Kiev'de hayat nasıl sürüyor?
Cephe hattından yüzlerce kilometre uzaktaki Odessa ve Kiev'de, sık sık çalan hava saldırısı sirenlerine rağmen restoranlar, plaj kulüpleri ve gece mekânları açık. Sokağa çıkma yasağı gece yarısından sonra başlıyor, mekânlar o saate kadar doluyor. Ukrayna basınında da savaş sürerken düzenlenen lüks partiler zaman zaman tepki çekti; cephedeki askerlerin aileleri bu görüntülere "biz burada ölürken" diye isyan etti.
Ukrayna'daki savaş nasıl başladı, ne kadar sürdü?
Rusya'nın 24 Şubat 2022'de başlattığı saldırıyla Ukrayna'daki savaş dördüncü yılını doldurmak üzere. Cephe hattı doğuda Donbas'tan güneyde Zaporijya'ya kadar yüzlerce kilometre boyunca uzanıyor. Savaşın ilk aylarındaki hızlı ilerlemelerin yerini artık siperlerde, karda ve çamurda süren bir yıpratma savaşı aldı. Bu savaşın en ölümcül silahı da videonun sağ yarısında görülen dronlar: Gökyüzünden askeri tek tek seçen, kaçacak yer bırakmayan ucuz ama ölümcül makineler.
İki taraf da kayıplarını tam açıklamıyor. Batılı kaynakların tahminleri her iki tarafta da yüz binlerle ifade edilen ölü ve yaralıdan söz ediyor. Milyonlarca Ukraynalı ülkeyi terk etti, milyonlarcası evinden oldu. Yıkılan şehirler, mayınlı tarlalar ve kimsesiz kalan köyler savaşın görünen yüzü.
Ukrayna'da savaşın yükünü kim taşıyor?
Savaşın yükü eşit dağılmıyor. Cepheye gidenlerin büyük bölümü köylerden, küçük kasabalardan, fabrika ve tarla işçisi ailelerden geliyor. Parası olan muafiyet raporu alıyor, yurt dışına çıkış yolunu buluyor ya da şirketini "kritik işletme" listesine sokup çalışanlarını askerlikten koruyabiliyor. Parası olmayan ise sokakta durdurulup askerlik şubesine götürülüyor, birkaç haftalık eğitimin ardından kendini doğu cephesinde buluyor.
Bu eşitsizlik Ukrayna kamuoyunda da açıkça konuşuluyor. Cephedeki askerlerin eşleri ve anneleri, terhis hakkı tanınmadan yıllardır siperde tutulan yakınları için Kiev sokaklarında eylem yaptı. "Biz burada can verirken arkada hayat bayram" sözleri, sosyal medyada en çok paylaşılan asker mesajları arasına girdi.
Ukrayna'da adaletsizlik neden büyüyor?
Savaş ekonomisinde bir kesim zenginleşirken çoğunluk yoksullaştı. Fiyatlar yükseldi, maaşlar eridi, cephe hattına yakın bölgelerde insanlar elektriksiz ve ısınmasız kışlarla boğuştu. Öte yandan askerî alımlarda şişirilmiş fiyatlarla yapılan ihaleler, gıda ve mont alımlarındaki yolsuzluk iddiaları, muafiyet satan komisyonlar art arda gündeme geldi. Batı'dan gelen milyarlarca dolarlık yardımın bir kısmının nereye gittiği sorusu Ukrayna'nın kendi yolsuzlukla mücadele kurumlarının dosyalarında duruyor.
Videonun iki yarısı tam da bu adaletsizliği anlatıyor: Aynı ülkenin vatandaşları, aynı saatte, biri ışıklar altında dans ederken öbürü karanlıkta dronun sesini dinliyor. Savaşı başlatan da sürdüren de onlar değil; ama bedelini ödeyen hep aynı taraf.
Bu tablo savaş hakkında ne söylüyor?
Ukrayna'da zenginler ve fakirler arasındaki uçurum savaştan önce de vardı. Savaş, bu uçurumu siperle havuz başı arasındaki mesafeye çevirdi. Bir tarafta kadehler, diğer tarafta dronlar. Videoyu izleyen herkes kendi sorusunu soracak; kararı izleyiciye bırakıyoruz.
