ABD'nin Utah eyaletinde onaylanan dev veri merkezi projesi, sosyal medyada geniş yankı uyandırdı. Paylaşımlarda tesisin "günde 23 atom bombası kadar ısı yayacağı", "çevresindeki sıcaklığı 9 dereceye kadar artıracağı" ve "1,3 milyar insanın suyunu tüketeceği" ileri sürüldü.
Bu iddiaları kaynaklarına inerek inceledik. Ortaya çıkan tablo şu: ısı hesabı doğru; ancak sıcaklık ve su rakamları bu projeye değil, bambaşka çalışmalara ait.
Proje gerçek ve onaylandı
Projenin adı Stratos. Utah'ın kuzeyindeki Box Elder ilçesinde, Büyük Tuz Gölü havzasındaki Hansel Vadisi'nde, belediye sınırları dışındaki bir arazide kurulacak.
Utah Askerî Tesis Geliştirme İdaresi (MIDA) yönetim kurulu 24 Nisan 2026'da proje alanının oluşturulmasını onayladı. 4 Mayıs 2026'da da Box Elder İlçe Komisyonu, MIDA ile ortaklık anlaşmasını kabul etti. Proje aşamalı olarak inşa edilecek; çevresel inceleme süreci devam ediyor.
Tesis 40 bin akrelik (yaklaşık 162 kilometrekare) bir alana yayılacak. Bu, Manhattan'ın yaklaşık üç katı büyüklüğünde.
Tam kapasiteye ulaştığında 9 gigavat elektrik çekecek. Utah'ın tüm eyalet genelindeki ortalama elektrik tüketimi 4 gigavat; yani tek bir tesis, eyaletin toplam tüketiminin iki katından fazlasını kullanacak.
"23 atom bombası" hesabı doğru
Hesabı yapan isim Dr. Robert (Rob) Davies. Utah State Üniversitesi Fizik Bölümü'nde öğretim üyesi. Kuantum optiği alanında yetişen Davies, üniversitenin Uzay Dinamikleri Laboratuvarı'nda proje bilimcisi olarak çalıştı, NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu projesinde teknik irtibat görevi yürüttü, Utah İklim Merkezi'nde fizikçi olarak görev yaptı. Öncesinde ABD Hava Kuvvetleri'nde subay ve meteorologdu. Son on yılı aşkın süredir ağırlıklı olarak iklim iletişimi üzerine çalışıyor.
Davies'in su örgütü Grow The Flow için hazırladığı ön analize göre tesisin toplam termal yükü yaklaşık 16 gigavat olacak: 9 gigavatı veri merkezinin kendi tüketimi, 7-8 gigavatı ise atık ısı.
Bu rakamın karşılığı gerçekten de günde 23 atom bombası mertebesinde. 16 gigavat, bir günde yaklaşık 1.382 terajoule enerji demek. Hiroşima'ya atılan bombanın açığa çıkardığı enerji ise yaklaşık 63 terajoule. Oran 22 küsura denk geliyor.
Ancak benzetmenin sınırını belirtmek gerekiyor: Karşılaştırma yalnızca ısı miktarı içindir. Patlama etkisi, basınç dalgası veya radyasyonla ilgisi yoktur. Büyük bir termik santral veya ağır sanayi tesisi de benzer ölçekte atık ısı üretir.
Sıcaklık iddiası: rakam doğru, kaynak farklı
Sosyal medyada "bu veri merkezleri 10 kilometrelik yarıçapta sıcaklığı 9 dereceye kadar artırıyor" deniyor. Bu rakam Davies'in Utah analizinden gelmiyor.
Davies'in raporunda Hansel Vadisi için verilen tahmin şu: gündüz 2-5 Fahrenhayt, gece 8-12 Fahrenhayt artış. Santigrada çevrildiğinde gündüz yaklaşık 1-3 derece, gece yaklaşık 4-7 derece ediyor.
"9 derece" rakamı ise Cambridge Üniversitesi ekibinin ayrı bir çalışmasından. Araştırmacılar dünya genelinde 6 binden fazla hiperölçek veri merkezinin çevresini uydu verisiyle inceledi. Sonuç: tesisler faaliyete geçtikten sonra çevredeki yer yüzeyi sıcaklığı 0,3 ile 9,1 derece arasında arttı; ortalama artış 1,5-2,4 derece. Etki 10 kilometreye kadar ölçülebiliyor.
Yani paylaşımlarda dolaşan "9 derece", ortalama değil en uç değer. Ayrıca ölçülen şey hava sıcaklığı değil, uydudan görülen toprak yüzeyi sıcaklığı. Çalışma da henüz hakem denetiminden geçmedi.
Su iddiası: bu projeye ait değil
"2030'a kadar 1,3 milyar insanın tükettiği kadar su" ifadesi de Utah projesine ait değil; küresel yapay zekâ sektörüne dair bir öngörü.
Birleşmiş Milletler Üniversitesi'nin Su, Çevre ve Sağlık Enstitüsü'nün Haziran 2026'da yayımladığı rapora göre yapay zekâ kaynaklı su tüketimi 2030'da 9,3 trilyon litreye ulaşacak. Bu miktar, Sahra altı Afrika'da 1,3 milyardan fazla insanın bir yıllık temel evsel su ihtiyacına denk geliyor. Paylaşımlarda bu "temel ihtiyaç" niteleyicisi düşürülmüş durumda.
Utah projesi özelinde ise tersi bir ayrıntı var: Stratos'ta yüzlerce dönümlük sanayi fanlarıyla kuru soğutma yapılması planlanıyor. Yani tesis, su tüketimini düşük tutacak şekilde tasarlanıyor. Geliştiricilerin su hakları başvuruları, bölgedeki protestoların ardından geri çekilmişti.
Sonuç
- Doğru: Proje onaylandı, 162 kilometrekare, 9 gigavat elektrik, 16 gigavat termal yük, günde 23 atom bombası mertebesinde ısı.
- Yanlış bağlanmış: "10 kilometrede 9 derece" — Cambridge çalışmasının en uç değeri, ortalaması 1,5-2,4 derece ve yer yüzeyi sıcaklığı.
- Yanlış bağlanmış: "1,3 milyar insanın suyu" — küresel yapay zekâ öngörüsü; üstelik bu tesis kuru soğutma planlıyor.
Davies'in analizinin de ön çalışma niteliğinde olduğunu, hakemli bir dergide yayımlanmadığını belirtmek gerekiyor.
