Donald Trump, Vladimir Putin'le yaptığı telefon görüşmesinin ardından Rusya'nın ABD'ye ve dünya piyasalarına dizel yakıt tedarik edeceğini duyurdu. Trump, Truth Social'daki paylaşımında görüşmenin son derece başarılı geçtiğini yazdı ve dizelin fiyatının hızla düşeceğini öne sürdü. Putin de Kremlin'in yayımladığı açıklamada Rusya'nın ABD'ye ve küresel piyasalara petrol ve petrol ürünleri vermeye hazır olduğunu söyledi.
Trump Putin'le dizel için ne konuştu, kaç ton dizel gelecek?
Trump'ın paylaşımındaki rakamlar basamak basamak büyüyor. Rusya derhal 300 binden fazla ton dizel verecek. Kasım ayında 500 bin ton, ardından 1 milyon ton ek sevkiyat yapılacak. Rusya'nın rafinerilerinin durumuna bağlı olarak kısa sürede 3 milyon ton daha sağlanabilecek. Hepsi toplandığında liste bazı hesaplara göre 4,8 milyon tonu aşıyor. Haberlerde kimi yerde 300 bin ton, kimi yerde milyonlarca ton geçmesinin sebebi bu: ilk parti 300 binin biraz üstünde, sonrakiler milyonlara çıkıyor. Rakamların hepsi Trump'ın kendi açıklamasından geliyor; teslimat takvimi ve limanlar konusunda Moskova'dan ayrıntı aktarılmadı.
Putin ne dedi, Rusya dizeli gerçekten verecek mi?
Putin açıklamasında, ABD ve küresel piyasalara petrol ve petrol ürünleri tedarik etmeye hazır olduklarını söyledi ve bunun küresel ekonomiye olumlu yansıyacağına inandığını ekledi. Görüşmede Ukrayna krizinin çözüm ihtimalleri ile İran'daki durum da ele alındı; iki lider doğrudan temasın süreceği konusunda anlaştı. Putin'in özel temsilcisi Kirill Dmitriyev de görüşmenin başarılı geçtiğini belirtti. Washington tarafındaki adım somut: ABD Hazine Bakanlığı'nın, Rus dizelinin küresel piyasaya sunulmasına izin veren geçici bir genel lisans yayımladığı bildirildi. ABD, Rusya'dan enerji ithalatını 2022'de yasaklamıştı.
Trump dizel fiyatları için ne vaat etti, ABD'de dizel kaç dolar?
Trump, Rusya'yla varılan anlaşma ve Hürmüz Boğazı üzerinde tam kontrolü olduğu iddiasıyla dizelin ABD'de ve dünyada rekor hızla ucuzlayacağını söyledi; en çok çiftçilerin, hayvancılıkla uğraşanların ve nakliyecilerin yararlanacağını öne sürdü. Bu bir vaat, doğrulanmış bir veri değil. Rakamlar ortada: ABD'de ortalama dizel fiyatı 22 Eylül'de galon başına 6,53 dolarla rekor kırdı, 9 Ekim itibarıyla 6,28 dolar. Fiyat, İran savaşının başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 70 yükselmiş durumda. Bu baskı son haftalarda ardı ardına adım getirdi: Trump 5 Ekim'de kırmızıya boyalı, yol dışı dizelin geçici olarak karayollarında kullanılmasına izin veren ve federal tüketim vergisinin yıl sonuna kadar ertelenmesini sağlayan kararı imzaladı. G7 liderleri de 2 Ekim'de dizel ve diğer petrol rezervlerinden 4 ay içinde toplam 100 milyon varil çıkarılmasında anlaşmıştı.
Zelenski ne dedi, anlaşmanın önünde ne var?
Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski anlaşmayı zayıflık işareti olarak niteledi ve ABD'nin Rusya üzerindeki baskıyı artırması gerektiğini savundu. Sahadaki tablo da Trump'ın rakamlarını zorluyor: Ukrayna'nın insansız hava araçlarıyla Rus rafinerilerine düzenlediği saldırılar üretim kapasitesinde kayıp yarattı, Rusya dizel ihracatı kısıtlamalarını ekim ayı sonuna kadar uzatmıştı. ABD ve İsrail'in İran'a karşı başlattığı savaş ise Hürmüz Boğazı çevresindeki sevkiyatları sarstı.
Motorine zam gelecek mi, Türkiye'de pompaya yansır mı?
Türkiye'de dizel yakıt motorin olarak satılıyor; pompa fiyatı uluslararası rafine ürün fiyatları, dolar kuru ve vergilerle şekilleniyor. Rusya'dan dünya piyasasına gerçekten milyonlarca ton dizel akarsa, yükselen dizel fiyatları üzerinde aşağı yönlü baskı yaratması beklenebilir. Ancak teslimatın ne zaman başlayacağı, hangi limanlara gideceği ve Rus rafinerilerinin söz verilen miktarı karşılayıp karşılayamayacağı belli değil. Bu yüzden motorine zam ya da indirim ihtimalini bu mutabakata bağlamak için henüz erken; mutabakatın pompaya yansıyıp yansımayacağını önümüzdeki günlerde piyasa gösterecek.
