ABD Başkanı Donald Trump, 14 Ekim Çarşamba günü sosyal medya hesabından Grönland'da büyük çaplı petrol, doğal gaz ve maden arama çalışmalarının başlamak üzere olduğunu duyurdu. Danimarka'ya bağlı özerk adanın buzulları altındaki yer altı serveti, bu paylaşımla bir kez daha Washington'ın gündemine girdi. Ama duyurunun içinde, okurun ilk aklına gelen soruların çoğu cevapsız.
Trump Grönland için tam olarak ne dedi?
Trump'ın paylaşımına göre ada, ABD'nin ve Avrupa'nın savunması açısından eşi benzeri olmayan bir öneme sahip. Gelecekte ABD'ye yönelik herhangi bir saldırının Grönland üzerinden geçmek zorunda kalacağını savunan Trump, adadaki savunma sistemlerinin insansız hava araçlarını, füzeleri ve diğer silahları etkisiz hale getirebileceğini de öne sürdü. Ona göre ada, ABD'ye başka hiçbir yerde bulunmayan bir zaman, konum ve görüş hattı avantajı sağlıyor. Yer altı kaynaklarından devasa diye söz edildi; tek bir rakam, tek bir rezerv tahmini paylaşılmadı.
Arama hangi şirketle, nerede ve ne zaman başlayacak?
Cevap şimdilik yok. Yayımlanan bilgilerde tek bir şirket adı geçmiyor, adanın hangi kıyısında ya da hangi havzasında çalışılacağı söylenmiyor, bir takvim de verilmiyor. Şirket, bölge ve takvim üçlüsü boş olduğu için duyuru, somut bir sondaj ya da ruhsat kararından çok bir niyet beyanı gibi okunuyor. Üstelik petrol ve gaz arama izni ada yönetiminin elinde: basına yansıyan bilgilere göre Grönland hükümeti 2021'de çevre gerekçesiyle yeni petrol ruhsatı vermeyi durdurmuştu.
Hatırlatmak gerekirse Ağustos'ta, Teksas merkezli Greenland Energy adlı şirketin adanın doğusunda, Jameson Land bölgesinde sondaj izni olmadan ekipman indirdiği öne sürülmüş, Grönland Sanayi ve Madenler Bakanlığı şirkete sert bir uyarı göndereceğini açıklamıştı. Bu şirketin bugünkü duyuruyla bir bağı olup olmadığı belirtilmedi.
22 Eylül'deki anlaşma neydi, Danimarka ve Grönland ne diyor?
Grönland, Danimarka Krallığı'na bağlı özerk bir bölge. Trump, Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen ve Grönland Başbakanı Jens Frederik Nielsen'le birlikte 22 Eylül'de New York'ta ABD'nin adada güvenlik kontrolleri sağlamasına ilişkin bir anlaşma imzaladı. Anlaşmanın ayrıntıları ve maden ya da enerji aramasıyla bağı kamuoyuna açıklanmış değil. Ada yönetimi, Trump'ın ulusal güvenlik gerekçeli sözlerine daha önce de tepki göstermişti; bu yeni duyuruya Kopenhag ya da Nuuk'tan gelen bir yanıt ise henüz haberlere yansımadı.
Trump'ın adaya ilgisi yeni değil: Ocak 2025'te Grönland'ın denetimi için askerî güç seçeneğini dışlamayı reddetmiş, ABD'nin adaya ulusal güvenlik nedeniyle ihtiyacı olduğunu söylemişti.
Buzulların altında hangi maden ve petrol var, ABD neden istiyor?
Duyuruda rezerv rakamı yok, ama ada uzun zamandır maden ve enerji hesaplarının içinde. Basına yansıyan değerlendirmelere göre ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu, adanın açıklarında henüz keşfedilmemiş petrol ve doğal gaz kaynakları bulunabileceğini tahmin ediyor; nadir toprak elementleri ve kritik mineraller de ilgi çekiyor. ABD'nin bu minerallerde Çin'e bağımlılığını azaltmak istemesi, adayı maden masasında öne çıkaran etkenlerden biri. Adanın uzak konumu ve sert iklimi ise keşif çalışmalarını sınırlıyor; bir sondaj sahası kurmak bile başlı başına lojistik iş.
Bu duyuru sizi ve petrol fiyatlarını nasıl etkiler?
Kısa cevap: şimdilik doğrudan bir etkisi yok. Arama çalışmalarının başlaması üretimin başlaması anlamına gelmiyor; önce sahada ruhsat, izin ve ardından kuyu açılması gerekiyor, ticari olarak çıkarılabilir bir rezerv ortaya çıkması ise ayrı bir aşama. Duyuruda takvim de yok. Türkiye'de pompaya ya da maden piyasasına yansıyacak bir etkiden söz etmek için ilk sondajın nerede, kimin eliyle yapılacağını görmek gerekiyor.
