Washington'dan başlayan tahvil satışı dünya piyasalarına yayıldı; gelişmiş ekonomilerde borçlanma maliyetleri onlarca yılın en yüksek seviyelerine çıktı. ABD, Fransa, Almanya ve Japonya başta olmak üzere birçok ülkede tahvil faizleri tırmanıyor. Hanehalkı ile şirketlerin finansman koşulları ağırlaşıyor, kamu maliyesi üzerindeki baskı artıyor. Küresel borçlanma maliyetinin ana göstergesi sayılan ABD 10 yıllık tahvil faizi eylülde yüzde 5'in üzerine çıktı ve Temmuz 2007'den bu yana en yüksek seviyeleri gördü.
ABD tahvil faizi neden yükseliyor?
Tetikleyen, ABD'den gelen güçlü veri. ABD Ticaret Bakanlığı'nın açıkladığı ikinci çeyrek büyüme rakamı beklentileri aştı; ağustos ayı kişisel gelir ve tüketim harcamaları verileri ise enflasyonun Fed hedefinin üzerinde kaldığını gösterdi. Yatırımcılar Fed'in faizleri yüksek tutacağını, hatta ay sonunda politika faizini artırmayı sürdüreceğini fiyatlayıp tahvillerden çıkışı hızlandırdı. ABD tahvil faizleri yılın üçüncü çeyreğinde yaklaşık 90 baz puan yükseldi; bu, bu yüzyılın en büyük çeyreklik artışı. Ekonomistler ABD ekonomisinde aşırı ısınma sinyalleri görüyor. Piyasanın gözü şimdi eylül ayı istihdam raporunda: işsizliğin yüzde 4,1'de sabit kalması bekleniyor.
Tahvil krizinin arkasındaki borç dağı ne kadar büyük?
İşin altında yalnızca sıcak ekonomi yok, borç yükü endişesi de var. ABD'nin toplam borcu 40 trilyon doları aştı; Almanya hariç bütün G7 ekonomilerinde borç stoku milli gelirin yüzde 100'ü ve üzerinde. ABD ile İran arasındaki gerilimin petrol fiyatlarını yükseltip enflasyonu körükleme ihtimali de faizler üzerindeki baskıyı artırıyor. Bir de yapay zeka faturası var: bu alandaki dünyanın en büyük beş teknoloji şirketi, veri merkezlerini finanse etmek için bu yıl 220 milyar dolarlık tahvil ihraç etti. Yeni ihraçlar borçlanma talebini büyütüp faizleri yukarı itiyor.
Hangi ülkelerde tahvil faizleri onlarca yılın zirvesinde?
Satış dalgası ABD ile sınırlı kalmadı. İngiltere'nin 30 yıllık devlet tahvili faizi yüzde 6'yı aştı; bu seviyeyi 1998'den beri ilk kez gördü. Fransa'nın 10 yıllık tahvil faizleri 2002'den bu yana en yüksek seviyeye ulaştı, Japonya'da da onlarca yılın zirvesi görüldü. ABD'de en yaygın 30 yıllık konut kredisi faizi 2025'in başından beri ilk kez yüzde 7'yi aştı. Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) verilerine göre büyük ekonomilerin faiz giderleri, yapay zeka, savunma ve temiz enerjideki küresel yatırımların her birini geride bıraktı.
ABD Hazinesi ne yaptı, tahvil muhafızları kim?
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, tahvil piyasasındaki endişelerin ekonominin genel gücünü gölgelememesi gerektiğini savunuyor. Hazine, borçlanma maliyetini sınırlamak için tahvil geri alımı yapacağını açıkladı; faizler buna rağmen yükselmeye devam etti. Piyasa dilindeki “tahvil muhafızları”, hükümetleri faizi yükselterek mali disipline zorlayan yatırımcılar için kullanılıyor.
Hazine tahvil ihalesi ne zaman yapılacak?
Türkiye'de Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın iç borç ihraç takvimine göre 5 ve 6 Ekim'de 4 tahvil ihalesi ve 4 doğrudan satış yapılacak. 5 Ekim Pazartesi günü 2 yıl (707 gün) ve 5 yıl (1652 gün) vadeli, 6 ayda bir sabit kupon ödemeli iki devlet tahvili yeniden ihraç edilecek; aynı gün 2 yıl (728 gün) vadeli altın tahvili, altına dayalı kira sertifikası ve TLREFK'ye endeksli kira sertifikası doğrudan satılacak. 6 Ekim Salı günü 4 yıl (1435 gün) vadeli TLREF'ye endeksli devlet tahvili ile 8 yıl (2912 gün) vadeli devlet tahvili ihraç edilecek, 1 yıl (364 gün) vadeli dolar cinsi devlet tahvili de doğrudan satışa çıkacak.
