Beyaz Saray'dan ayrılmadan önce gazetecilerin sorularını yanıtlayan Donald Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'ye bu kez Rusya'daki rafineriler üzerinden yüklendi: “Bence Ukrayna'nın yeni bir başkan edinme vakti geldi.” Washington'da cumartesi günü, 10 Ekim'de söylenen bu cümle kısa sürede Kiev'e ulaştı ve karşılığını buldu.
Trump Zelenski için tam olarak ne dedi?
Trump, Ukrayna'nın anlaşma yapabilecek yeni bir lider bulması gerektiğini söyledi; bir gazetecinin Ukrayna halkına ne önereceği sorusuna da bu yanıtı verdi. Zelenski'yi Rusya'daki dizel yakıt tesislerini vurmakla suçlayarak bunun kesinlikle durması gerektiğini ekledi. Trump'a göre savaş beceriksizlik yüzünden çıktı ve hiç başlamamalıydı; Ukrayna topraklarının yaklaşık yüzde 30'unu kaybetti, iki tarafta toplam 2 milyondan fazla kişi öldü. Bu rakamlar Trump'ın kendi ifadeleri; bağımsız bir doğrulama yok. Zelenski'nin barışa ulaşmak için birçok fırsatı olduğunu ama bunları değerlendirmediğini de öne sürdü.
Trump neden Ukrayna'nın rafineri saldırılarına tepkili?
Trump'a göre Rusya, dünyadaki dizel yakıtın büyük bölümünü tedarik ediyor ve Ukrayna'nın rafinerilere yönelik saldırıları Amerikalı çiftçileri, hayvan yetiştiricilerini ve dünyanın geri kalanını olumsuz etkiliyor. Zelenski'ye Rusya'ya karşı istediğini yapabileceğini, yalnızca dizel rafinelerine dokunmamasını söylediğini ama saldırıların sürdüğünü anlattı; bu saldırılara izin verilmeyeceğini de ekledi. Ukrayna ordusu ise yazılı açıklamasında Rusya'nın Samara bölgesinde, Prosvet köyü yakınlarındaki bir petrol üretim ve dağıtım istasyonunu 7 Ekim'de ve 10 Ekim gecesi vurduğunu duyurdu. Açıklamaya göre yangın çıktı, 4 tank isabet aldı ve tesis Rus ordusuna hizmet ediyordu. Bu bilgilerin bağımsız bir teyidi yok.
Kiev'den Trump'a ilk cevap kimden geldi?
Ukrayna Dışişleri Bakanı Andrii Sybiha yanıt verdi. Sybiha, sosyal medya hesabından yaptığı yazılı açıklamada Zelenski'nin ülkenin bağımsızlığı ve özgürlüğü için mücadele ettiğini, halkın desteğine sahip olduğunu belirtti. Karar verme hakkının yalnızca Ukrayna halkına ait olduğunu vurguladı; yurt dışından gelen açıklamaların Zelenski'nin işini iyi yaptığını gösterdiğini de ekledi. Kiev yönetiminin bu ilk yanıtı, Trump'ın sözlerinden saatler sonra geldi. Zelenski'nin Trump'ın sözlerine doğrudan bir karşılık verdiği ise henüz bildirilmedi.
Trump bu sözleri nerede ve hangi gündemle söyledi?
Trump, 10 Ekim Cumartesi günü Beyaz Saray'dan ayrılırken basın mensuplarının sorularına yanıt verdi; Tennessee'deki ara seçim öncesinde Cumhuriyetçi adaylara destek için yola çıkacaktı. Konuşmasında ABD ile Rusya arasındaki dizel anlaşmasının savaşı uzatabileceği sorusuna da bu konuya farklı baktığını söyleyerek cevap verdi. Eylül ayında da Trump, Zelenski'ye Rusya'nın dizel altyapısını hedef almaması yönünde benzer bir çağrı yapmıştı.
Rusya'nın dizel ihracat kararı bu işin neresinde?
Tartışmanın arka planında Moskova'nın dizel ihracat kararı var. Rus hükümetinin yazılı açıklamasına göre, Vladimir Putin ile Trump arasında varılan mutabakata dayanan kararla dizel ihracat yasağı kısmen kaldırıldı; ilk aşamada 500 bin ton dizelin dünya piyasalarına gönderilmesine izin verildi. Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksandr Novak, kararın iç piyasayı olumsuz etkilemeyeceğini söyledi. Yasak, 31 Ocak'ta üretici olmayan şirketler için, 9 Temmuz'da ise üreticileri de kapsayacak biçimde yürürlüğe girmişti.
