İstanbul Fuar Merkezi'nde kürsüye çıkan Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, yapay zeka yatırımı başlığında Türkiye'nin elindeki en büyük kozu masaya sürdü: 1,6 milyar dolarlık HIT-Yapay Zeka Çağrısı. Bakan, çağrının amacını tek cümlede özetledi: "1,6 milyar dolarlık HIT-Yapay Zeka Çağrısı, Türkiye'ye büyük bulut ve yapay zeka altyapı yatırımlarını kazandıracak, sanayi, sağlık, finans ve kamu hizmetlerinde dijital dönüşümü hızlandıracaktır."
Rakam tek başına duruyor değil. Kacır, aynı konuşmada takvimi de verdi: "2030'a kadar yapay zeka, bulut teknolojileri ve dijital altyapı için en az 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımını harekete geçireceğiz." Yani devletin koyduğu 1,6 milyar dolar, dört yıl içinde altı katından fazla özel sermayeyi çekmek için atılmış bir yem.
Sahne, GITEX'in Türkiye'deki ilk edisyonu olan GITEX AI Türkiye'ydi. Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi ev sahipliğinde, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı'nın stratejik ortaklığıyla 9-10 Eylül tarihlerinde düzenlenen fuarda paylaşılan rakamlara göre etkinlik 350'yi aşkın şirket ve girişimi, 100 konuşmacıyı ve toplam 75 milyar doların üzerinde varlık yöneten 150 yatırımcıyı aynı salonda topladı. Türkiye'de faaliyet gösteren aktif yapay zeka şirketi sayısının yaklaşık 1.500 olduğu belirtildi.
HIT-Yapay Zeka Çağrısı nedir, ne kadar destek veriyor?
HIT-Yapay Zeka Çağrısı, Bakanlığın HIT-30 adını verdiği yüksek teknoloji programının bir parçası. Program, 2030'a kadar Türkiye'ye 30 milyar doları aşan yüksek teknoloji yatırımı çekmeyi hedefliyor ve dört ayrı başlıkta çağrıya çıkmış durumda. Çağrılar Ekim 2025'te ilan edilmişti; Kacır bugün yapay zeka ayağını GITEX sahnesinden yeniden duyurdu.
| Çağrı | Destek bütçesi | Hedef |
|---|---|---|
| HIT-Yapay Zeka | 1,6 milyar dolar | Büyük bulut ve yapay zeka altyapı yatırımları |
| HIT-Veri Merkezi | 1,5 milyar dolar | Kapasiteyi 250 MW'tan 2030'da 1 GW'a çıkarmak |
| HIT-Endüstriyel Robot | 1 milyar dolar | 2030'da 200 bin endüstriyel robot, yılda en az 5 bin robot üretimi |
| HIT-Kuantum | 300 milyon dolar | Kuantum hesaplama yetkinliği |
Türkiye'nin yapay zeka yatırımı 2030'a kadar ne kadar olacak?
Kamu tarafındaki yapay zeka yatırımı bu yıl için 3 milyar dolar seviyesinde; asıl büyük hedef 2030'a kadar özel sektörden gelecek 10 milyar dolar. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın açıkladığı 2026-2030 Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı ise dört sütun ve 16 öncelikli eylem üzerine kurulu. Planda kamu yatırım programlarının en az yüzde 2'sinin yapay zeka projelerine ayrılması ve stratejik alanlardaki 2 bin kamu veri setinin erişime açılması yer alıyor.
İnsan tarafında da sayı verildi. Kacır'ın aktardığına göre planın ilk iki yılında 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı kazandırılacak, 10 bin ileri düzey uzman ve 100 bin yapay zeka profesyoneli yetiştirilecek.
Veri merkezi kapasitesi 1 gigavat ne anlama geliyor?
Bugün Türkiye'deki veri merkezlerinin toplam kurulu gücü 250 megavat civarında. Hedef, bunu 2030'da 1 gigavata, yani dört katına çıkarmak. Bu, kurumsal verinin yurt içinde tutulması ve ağır yapay zeka modellerinin yerli altyapıda çalıştırılabilmesi anlamına geliyor. İşin bir de elektrik faturası var: eylem planında 2030'a kadar 10 teravatsaat düşük karbonlu elektrik alımı, bunun en az yüzde 60'ının uzun vadeli sözleşmelerle yenilenebilir ve nükleer kaynaklardan güvence altına alınması öngörülüyor.
Ülkenin mevcut işlem gücü tarafında Bakan, ulusal hesaplama kümesi TRUBA'yı örnek gösterdi: 80 binden fazla işlemci çekirdeği, 504 grafik işlemcisi ve 26 petabayt veri depolama kapasitesi.
GITEX AI Türkiye'de başka hangi rakamlar açıklandı?
Kacır, konuşmasında girişimcilik ekosisteminin bilançosunu da çıkardı:
- 1.700 Ar-Ge ve tasarım merkezi, 115 teknoparkta 13 binden fazla şirket
- 2019'da tek bir unicorn yokken bugün 8 Turcorn; hedef 100 bin teknoloji girişimi ve Turcorn'larda 100 milyar dolarlık toplam değerleme
- Tech Visa programıyla ekosisteme katılan 5 binden fazla uluslararası teknoloji uzmanı
- Yollardaki Togg sayısı yaklaşık 120 bin
Bakan, tabloyu küresel bağlama da oturttu. Aktardığı verilere göre dünya genelinde yapay zeka harcamalarının bu yıl 2,7 trilyon dolara yaklaşması bekleniyor; veri merkezleri ise geçen yıl duyurulan sıfırdan doğrudan yabancı yatırımlardan 270 milyar doların üzerinde pay aldı. Kacır'ın hedef cümlesi ise şuydu: "Türkiye'yi küresel yüksek teknoloji değer zincirinde çok daha yukarılara taşımayı hedefliyoruz."
