Akıllı otomobiller, ordu otoparklarından rafinerilere uzanan bir güvenlik tartışmasının tam ortasında. Washington Çin ve Rusya bağlantılı araç yazılımı ile donanımının önünü kesmeye çalışırken Polonya, Çekya ve Almanya da Çin yapımı otomobilleri hassas tesislerin kapısında durduruyor. Endişe tek cümleyle şu: kamera, mikrofon ve konum sensörüyle dolu bir elektrikli araç, tesisin haritasını çıkaran bir casusluk aracına dönüşebilir mi?
ABD akıllı elektrikli araçlarda neyi yasakladı, hangi markalar var?
Cevap bir marka listesi değil, bir menşe kuralı. ABD Ticaret Bakanlığı Ocak 2025'te Çin ve Rusya bağlantılı araç yazılımı ile donanımının ithalatını ve satışını kademeli olarak kısıtlayan düzenlemeyi benimsedi. Yazılım kısıtı 2027 model yılında, donanım kısıtı 2029-2030 döneminde devreye giriyor. Metinlerde tek tek marka sayılmıyor; kapsamı belirleyen, yazılımın ve donanımın hangi ülkeyle bağlantılı olduğu.
Kongre'de iki ayrı hat var. 2027 mali yılı savunma yetkilendirme taslağı, yabancı bağlantılı bazı araçları 1 Temmuz 2027'den itibaren askerî tesislerden yasaklamayı öneriyor; bu taslak henüz yasa değil. Connected Vehicle Security Act of 2026 adlı tasarı ise 22 Temmuz'da Senato Ticaret Komitesi'nde ses oylamasıyla onaylandı. Tasarı Çin, Rusya, İran ve Kuzey Kore bağlantılı araç ve yazılımları 1 Ocak 2027'den, donanımı 1 Ocak 2030'dan itibaren yasaklamayı öngörüyor; nihai akıbeti Kongre'deki sonraki adımlara bağlı.
Akıllı otomobil verileri neden casusluk endişesi yaratıyor?
Bugünün elektrikli aracı tekerlekli bir bilgisayar: kamera, mikrofon, konum sensörü ve internet bağlantısı bir arada. Polonya ordusu Şubat 2026'da Çin yapımı otomobillerin korunan askerî tesislere girişini bu gerekçeyle yasakladı; kamera, mikrofon, konum ve veri toplama riskini öne sürdü. Askerlerin resmî telefonlarını bu otomobillerin eğlence sistemine bağlaması da yasak.
Hangi ülkeler Çin elektrikli otomobil ve akıllı araçlara kısıt getirdi?
Çekya'da bazı askerî tesislerde ve çevresinde Çin elektrikli otomobil ve benzeri araçlar kısıtlandı; bu kısıtın bazı Tesla ve Volvo modellerini kapsadığı aktarılıyor. Bir rafineri ve petrokimya şirketi de 11 Mart 2026'dan itibaren Çin yapımı otomobilleri dört stratejik tesisine sokmuyor. Almanya'da Potsdam yakınındaki Bundeswehr Operasyonel Komutanlığı'nın otoparkına Çin yapımı araç park edemiyor; dış istihbarat servisi BND'de de benzer kural var. Savunma Bakanlığı hangi marka ve modellerin kapsamda olduğunu açıklamadı.
İsviçre, sürekli internete bağlı araçları Bern yakınlarındaki Zimmerwald Elektronik Harp Merkezi gibi hassas tesislerin yakınında kısıtladı. Fransa'da askerî karşı istihbarat servisi, BYD ve Tesla araçları için casusluk riski uyarısı yaptı ama genel bir yasak yok. İngiltere'de merkezî yasak bulunmuyor, bazı savunma kuruluşları kendi tesislerinde daha sıkı davranıyor. Çin de 2021'de Tesla'yı askerî tesislerden uzak tuttu; Nisan 2024'te Çin Otomobil Üreticileri Birliği, Tesla'nın veri güvenliği uygulamalarını Çin standartlarına uygun bulunca kısıtların bir kısmı gevşedi.
Türkiye'de yabancı elektrikli araç yasak mı, hangi kampüsler kapıyı kapattı?
Türkiye'de anlatılan şey ülke geneli bir yasak değil, savunma sanayisi kampüslerine giriş kuralı. TUSAŞ Motor Sanayii (TEI) Genel Müdürü, Denizli'de Pamukkale Üniversitesi'ndeki bir konferansta ASELSAN, ROKETSAN, HAVELSAN ve TEI kampüslerine yabancı elektrikli araçların artık alınmadığını söyledi. Gerekçesi sensörler ve kameralar: bu araçlar çevrenin haritasını çıkarabiliyor, sistemlerin kontrolü ise kendilerinde değil. Yerli araçlara izin verdiklerini, yazılımın ve kontrolün kendilerinde olduğunu da ekledi. Ayrıntılar için TEI'nin kampüs kararı haberimize bakabilirsiniz.
Haberlerde bu uygulamanın bir yönetmeliğe dayandığına dair bilgi yok; Genel Müdür sözlerinin kişisel değerlendirme içerdiğini de belirtti.
Elektrikli araç kullanan biri için bu ne demek?
Haberlerde sıradan sürücülere yönelik ülke çapında bir kısıttan söz edilmiyor. Kısıtlar askerî ve stratejik tesislerin kapısında, ABD'de ise ithalat ve satış kuralında. Elektrikli aracın ne kadar veri topladığı ve yazılımı kimin kontrol ettiği sorusu ise bütün bu düzenlemelerin ortak başlığı.
