ABD ile Türkiye arasındaki F-35 ve S-400 düğümü için masaya iki aşamalı bir plan konduğu iddia ediliyor. İsrail basınında yer alan habere göre Washington, Türkiye'ye 6 F-35 savaş uçağı teslim etmeyi değerlendirebilir. Karşılığında Türkiye'nin Rus yapımı S-400 hava savunma sistemlerinden vazgeçmesi isteniyor. Haber 16 Kasım'da gündeme geldi; ne Ankara ne de Washington konuyu doğruladı.
Türkiye F-35 alacak mı, iddia tam olarak ne?
İddia, bir anlaşmanın kesinleştiğini değil, bir planın tartışılabileceğini söylüyor. Haberde adı geçen tek isim bir yayın organı; ABD'li ya da Türk yetkili kaynağı gösterilmiyor. Bu nedenle olanı olduğu gibi aktarıyoruz: ortada resmî bir teklif, imza ya da açıklama yok. İddiaya göre plan iki adımdan oluşuyor.
F-35 planının birinci aşamasında ne var?
Birinci aşama S-400 meselesini kapatıyor. İddiaya göre Türkiye, sistemleri Rusya'ya iade edecek ya da Moskova'nın onaylayacağı üçüncü bir ülkeye devredecek. Bunun karşılığında ABD, daha önce Türkiye için üretilmiş ama teslim edilmemiş 6 F-35'i verecek. Bazı haberlerde Türk personelin F-35 eğitimlerinin yeniden başlatılması da bu aşamaya yazılıyor. S-400'lerin akıbeti için sayılan iki seçenek, yani Rusya'ya iade ya da başka bir ülkeye devir, iddianın en çok konuşulan yanı.
F-35 planının ikinci aşaması neyi getiriyor?
İkinci adımda ABD yönetiminin Kongre'ye Türkiye'nin artık S-400'e sahip olmadığını bildirmesi öngörülüyor. Ardından Türk savunma sanayisine uygulanan yaptırımların kaldırılması ve daha büyük bir F-35 filosu için yeniden müzakere başlaması yazılıyor. Yani 6 uçak, bütün dosyanın başlangıcı olarak anlatılıyor. Bazı haberler, ABD'deki siyasi gelişmelerin ve Kongre'nin süreci etkileyebileceğine de dikkat çekiyor.
Türkiye F-35 programından neden çıkarıldı?
Türkiye, S-400 sistemlerini 2019'da teslim aldı. ABD de buna tepki olarak Türkiye'yi aynı yıl F-35 programından çıkardı. 2020'nin sonunda ise Türk savunma sanayisine yaptırım getirildi. O günden beri Türkiye'nin F-35 son durumu, ikili ilişkilerin en uzun süren başlıklarından biri. Bu yüzden her yeni iddia, resmî teyit gelmese bile kısa sürede gündeme oturuyor. Türkiye'nin programa yaptığı ödeme ve bunun akıbeti de aynı dosyanın parçası; ama bu iddiada para konusuyla ilgili bir rakam yok.
Plan için resmî bir teyit var mı?
Hayır. Ankara'dan ya da Washington'dan bu plana dair açıklama yapılmadı. İddia tek bir yabancı yayın organına dayanıyor ve Türk basınında onun aktarımıyla yer buldu. Planın gerçekten masada olup olmadığı, kim tarafından hazırlandığı ve S-400'lerin akıbetine dair Ankara'nın tutumu bilinmiyor. Resmî bir açıklama geldiğinde S-400 ve F-35 başlığı yeniden netleşecek.
S-400 F-35'leri vurabilir mi?
ABD'nin itirazının özü tam olarak bu soruya dayanıyor. Washington, Rus yapımı bir hava savunma sisteminin NATO'nun en gelişmiş savaş uçağıyla aynı hava sahasında çalışmasından, uçağın radar izlerinin Rusya'ya sızabileceği endişesiyle rahatsız. Türkiye ise S-400'ün NATO sistemlerine entegre edilmediğini ve bir tehdit oluşturmadığını söylüyor. Plan iddiasının merkezinde yine bu tartışma var: uçak mı, S-400 mü?

— Necip Fazıl Kısakürek






